Türkiye’de şehirleşme hareketleri, yalnızca nüfus artışıyla sınırlı kalmadı. Ekonomik yatırımlar, yeni ulaşım ağları ve göç hareketleriyle birlikte kentlerin büyüme yönleri de değişti.
Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) tarafından hazırlanan ve 1975-2020 yılları arasındaki dönemi kapsayan araştırma, Türkiye’de şehirlerin adeta farklı yönlere doğru hareket ettiğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre, ülke genelindeki illerin önemli bir bölümünde kentsel ağırlık merkezi değişirken, 81 ilin 44’ünde belirgin bir batıya yönelme eğilimi görüldü.
MUĞLA ŞEHİRLER ARASINDA EN FAZLA KAYAN İL OLDU
Türkiye’de şehir merkezlerinin yön değiştirmesinde en dikkat çekici örneklerden biri Muğla oldu.
Verilere göre Muğla’nın kentsel ağırlık merkezi 45 yıllık süreçte 7,3 kilometre batıya taşındı. Böylece Muğla, Türkiye’de batıya doğru en fazla hareket eden il olarak öne çıktı.
Kentlerin büyüme yönlerini belirleyen faktörler arasında doğal coğrafya, turizm yatırımları, yeni yerleşim alanları ve ulaşım bağlantıları etkili oldu.
BALIKESİR KUZEYE DOĞRU EN FAZLA GENİŞLEYEN ŞEHİR OLDU
Türkiye genelinde batıya yönelme eğilimi dikkat çekerken bazı şehirlerde farklı yönlerde büyümeler yaşandı.
Balıkesir, kuzey yönündeki genişlemede Türkiye’nin en fazla hareket eden ili oldu. Kentin ağırlık noktası yaklaşık 7,5 kilometre kuzeye doğru ilerledi.
Özellikle yeni yerleşim bölgeleri, sanayi alanları ve ulaşım yatırımları şehirlerin büyüme yönünü etkileyen başlıca unsurlar arasında yer aldı.
ANTALYA VE ISPARTA DOĞUYA DOĞRU BÜYÜDÜ
Türkiye’deki genel batıya kayma eğiliminin aksine bazı şehirlerde doğu yönlü hareket görüldü.
Araştırmaya göre Antalya ve Isparta yaklaşık 5,5 kilometrelik doğuya yönelen büyüme gösterdi.
Bu değişimde kentlerin mevcut coğrafi sınırları, turizm faaliyetleri ve yeni yapılaşma alanlarının etkili olduğu değerlendirildi.
Konya’da ise sanayi bölgeleri ve artan konut ihtiyacı nedeniyle şehir merkezinin ağırlık noktası yaklaşık 4 kilometre güneye doğru ilerledi.
İSTANBUL VE ANKARA’NIN BÜYÜME ROTASI KUZEYBATI OLDU
Türkiye’nin en büyük iki metropolü İstanbul ve Ankara da bu değişimden önemli ölçüde etkilendi.
Mega projeler, yeni ulaşım hatları, otoyollar ve uydu kentlerin gelişmesiyle birlikte her iki şehirde de büyüme yönü ağırlıklı olarak kuzeybatı ekseninde şekillendi.
İstanbul’un kentsel ağırlık merkezi 5,4 kilometre batıya, 3,3 kilometre kuzeye ilerledi.
Başkent Ankara’da ise şehir merkezi yaklaşık 2,9 kilometre batıya ve 5,3 kilometre kuzeye doğru kaydı.