ABD'den Türkiye'ye şantaj

ABD Senatosu Rusya yaptırımları yasasını ezici çoğunlukla onayladı. Temmuz ayında hayatını kaybeden şahin Senatör Lindsey Graham tarafından hazırlanan yasa taslağı, ABD Başkanı Donald Trump’a Rusya’dan petrol ve doğal gaz satın alan ülkelere yüzde yüze varan oranlarda gümrük tarifeleri uygulama olanağı veriyor. Yasanın bir sonraki durağı Temsilciler Meclisi olacak.

Graham’ın 2025’te duyurduğu orijinal tasarı, Rusya’dan enerji ithal eden ülkelere yüzde 200 tarife öngörüyordu. Graham o dönemde projeyi “Kemik Kıran Yasa” diye tanımlamıştı. Tasarı yasalaşmayınca oran yüzde 100’e indirildi.

MECLİSTE DİRENİŞ BEKLENİYOR

Senatoda 86’ya 11 oyla onaylanan tasarının Temsilciler Meclisi ayağının ise bu kadar rahat geçmesi beklenmiyor. Bazı Cumhuriyetçi vekiller, Trump’a verilecek yeni gümrük vergisi yetkilerinin Amerikan ithalatçıları ve tüketicileri için maliyetleri artırabileceği ve bunun da siyasi sonuçları olabileceği konusunda endişeli.

Demokratların desteğinin de azalması bekleniyor. Temsilciler Meclisi’nin önde gelen Demokrat üyeleri Gregory Meeks ve Don Beyer, Trump’ın söz konusu yetkiyi kötü kullanabileceğine dair şu uyarıda bulundu:

“Bu yasa tasarısı, Başkan’ın geçmişte defalarca yaptığı gibi pervasızca kullanabileceği kapsamlı yeni gümrük vergisi yetkileri veriyor.”

The Guardian gazetesine göre yasanın muhalifleri, Trump’ın bu gümrük vergilerini Rusya’yı cezalandırmak yerine kendi kişisel ticaret savaşlarında bir silah olarak kullanmasından korkuyor.

Reuters ise bazı vekiller ve sanayi lobilerinin tarifelerin Amerikalı ithalatçı ve tüketicilere ek maliyet ve enflasyon getireceği uyarısında bulunduğunu bildirdi. Ajans, enerji fiyatlarının yükselmesinin yaklaşan ara seçimler öncesinde vekilleri zor durumda bırakabileceğini belirtti.

Tasarı eylül ayında Meclis’te gündeme gelecek. Ancak gümrük tarifesi maddesi üzerinde ciddi pazarlıkların döneceği ve metinde değişiklikler talep edileceği şimdiden kesin gözüyle bakılıyor.

TÜRKİYE’YE KARŞI BASKI ARACI

Tasarı, Kremlin yetkililerine, Rus iş insanlarına, bankalara ve şirketlerine yönelik yaptırımları genişletirken Rusya’nın sözde “gölge filosuna” yönelik cezaları da artırıyor. Rus petrolünün Batı’nın fiyat tavanını aşarak satışını sağlamaya çalışan tanker ve şirketler de hedef alınacak.

Yasanın en önemli maddesi ise Trump’a Rus petrolü ve doğal gazının büyük alıcılarına yüzde 100’e varan gümrük vergileri uygulama yetkisi veriyor.

Quincy Enstitüsü’nün yayın organı Responsible Statecraft’a (RS) göre teorik olarak hedef alınabilecek ülkeler arasında Türkiye, Fransa, Japonya, İspanya ve Belçika bulunuyor. Ancak Kongre’deki çekinceler nedeniyle Rusya ihracatının yüzde 15’inden daha azını oluşturan ve zaman içinde Rusya’ya bağımlılığını azaltan ülkelere muafiyet getirildi. Çin, Hindistan ve Macaristan ise bu istisnanın dışında bırakıldı.

Dolayısıyla Türkiye, Rusya’dan enerji alımını azaltma sürecinde olduğu takdirde tarifeden muaf tutulabilecek ülkeler arasında yer alıyor. Ancak muafiyetin uygulanması Trump yönetiminin tercihine bağlı olduğundan Ankara yine de ABD’nin ekonomik baskı aracının menzili içinde kalıyor.

MOSKOVA’NIN BAĞIŞIKLIK KALKANI

Ancak RS’ye göre tasarının temel mantığı kusurlu. Washington merkezli düşünce kuruluşu, “Ekonomik cezaların Putin’in hesaplamalarında belirleyici olması olası değil” değerlendirmesinde bulunurken, yeni yaptırımların Rusya’nın tutumunu yumuşatmak yerine sertleştirebileceğini belirtiyor.

Rusya’nın dört yılı aşkın yaptırım baskısı altında alternatif finans ve ticaret kanalları geliştirdiğine dikkat çeken RS, Moskova’nın bölgesel bankalar, paravan şirketler, kripto para ve takas ticaretine yönelebileceğini hatırlatıyor. Bu kanallar Rusya’nın yeni yaptırımlara dayanmasını sağlayacak.

ASIL KAYBEDEN

Değerlendirmelere göre yasa, Rus Devlet Başkanı Vladimir Putin’i temel taleplerinden vazgeçmeye zorlayacak bir “nakavt darbesi” olmayacak. Gümrük vergileri Rusya’nın petrol ve doğal gaz gelirlerini bir miktar azaltsa da etkisi Trump yönetiminin dış politika ajandasıyla sınırlanacak.

Daha önemlisi, RS savaşın ekonomik baskıyla sona erdirilebileceği varsayımını reddediyor. Putin’in savaşı Rusya ve kendisi açısından varoluşsal gördüğü, bu nedenle ekonomik maliyetlere yüksek ölçüde dayanabildiği belirtiliyor.

Analize göre yeni yaptırımlar, “Ukrayna’daki savaşın gerçekte Rusya ile Batı arasındaki bir çatışma olduğu” görüşünü güçlendirerek Moskova’nın kararlılığını artırabilir. Ayrıca ABD’nin barıştan çok Rusya’yı uzun vadede zayıflatmayı hedeflediği yönündeki Rus bakış açısını pekiştirebilir.

RS son olarak, yasanın asıl kaybedeninin Rusya değil, ABD olabileceği görüşünde. Analize göre daha fazla ülkenin doların ekonomik bir silah olarak kullanılmasından rahatsız olup alternatifler araması, Washington’un hem ekonomik belirsizlikle hem de jeopolitik nüfuz kaybıyla karşı karşıya bırakacak.