Ankara'da çatlaklar dolmadı
Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi, İttifak’ın yeni hedeflerinden ziyade, ABD'nin silahlanma dayatmalarının ve krizlerin damga vurduğu bir toplantı oldu. Yüzde 5 bütçe baskısı ve Grönland polemiği Atlantik cephesindeki çöküşü gözler önüne serdi
Berfu Bayav
Editor
Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi, İttifak’ın yeni hedeflerinin açıklandığı ancak görüş ayrılıklarının da belirginleştiği bir toplantı oldu. Zirve öncesindeki açıklamalar ve uluslararası değerlendirmeler; savunma harcamaları, Ukrayna, Grönland ve Türkiye’nin güvenlik öncelikleri başta olmak üzere birçok konuda ortak bir yaklaşım bulunmadığını gösterdi.
Zirvenin en önemli gündemi, üye ülkelerin 2035’e kadar GSYİH’nin yüzde 5’ini savunma ve güvenlikle bağlantılı alanlara ayırmasını öngören hedef oldu. Hedefin yüzde 3,5’i doğrudan savunmaya, yüzde 1,5’i ise kritik altyapı, siber güvenlik ve askeri hareketlilik gibi güvenlik yatırımlarına ayrılacak. Ancak hedef, daha zirve başlamadan uygulanabilirliği üzerinden tartışma yarattı.
WASHıNGTON BASTIRIYOR AVRUPA HESAP YAPIYOR
ABD yönetimi, Ankara Zirvesi’ni müttefiklerin yeni savunma hedefleri konusunda ilk kez değerlendirileceği toplantı olarak gördü. ABD’nin NATO Daimî Temsilcisi Matthew Whitaker, Polonya, Baltık ülkeleri, İskandinav ülkeleri ve Almanya’nın savunma harcamalarında öncü olduğunu söyledi. Whitaker, Başkan Donald Trump’ın bütün müttefiklerin hızla harekete geçmesini beklediğini vurguladı.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise Ankara’dan “NATO’yu daha güçlü ve daha birleşik kılacak yeni bir ruh” çıkacağına inandığını söyledi. Merz, savunma harcaması taahhütlerinin büyük ölçüde yerine getirildiğini savunarak İttifak’ın hem “transatlantik” hem de “daha Avrupalı” hale geleceğini ifade etti.
Buna karşın İspanya, Fransa, İtalya, Belçika ve Kanada’da yüzde 5 hedefinin ekonomik yükü tartışılırken, NATO’nun savunma harcamaları verileri de üyeler arasındaki farkın sürdüğünü ortaya koydu.
Çekya Başbakanı Andrej Babiš ise ülkesinin bu yıl GSYİH’nin yüzde 2’sini savunmaya ayırma taahhüdünü bile yerine getiremeyeceğini açıkladı. Önceki hükümetten yüksek bütçe açığı devraldıklarını belirten Babiš, “Herkes silahlanmayı konuşuyor, barış kelimesini duymadım.” dedi.
TÜRKİYE'NİN YAKLAŞIMI
Türkiye, NATO içindeki yük paylaşımının yalnızca bütçe oranlarıyla ölçülmesine karşı çıkıyor. Ankara, askeri kapasite, operasyonel görevler, sınır güvenliği ve kriz bölgelerinde üstlenilen sorumlulukların da dikkate alınması gerektiğini savunuyor.
Zirve öncesindeki tablo ise NATO’nun ortak hedefler açıklasa da ortak bir güvenlik anlayışına sahip olmadığını ortaya koydu. ABD daha fazla savunma harcaması talep ediyor. Avrupa’nın önemli bölümü bütçe baskısıyla karşı karşıya. Doğu Avrupa Rusya’ya, Kuzey Avrupa Arktik’e odaklanıyor. Türkiye ise kendi güvenlik gündemini öne çıkarıyor.
AYNI İTTİFAKTA FARKLI TEHDİT ALGILARI
Polonya ve Baltık ülkeleri Rusya’yı öncelikli tehdit olarak görürken, Kuzey Avrupa Arktik güvenliğine odaklanıyor. Güney Avrupa ülkeleri ise savunma harcamalarının ekonomik sonuçlarını öne çıkarıyor.
Türkiye’nin gündeminde ise Suriye, PKK/YPG, Karadeniz güvenliği, savunma sanayii kısıtlamaları, F-16, F-35 ve CAATSA yaptırımları bulunuyor. Bu tablo, NATO üyelerinin ortak bir tehdit algısında buluşamadığını gösteriyor.
GRÖNLAND POLEMİĞİ
Zirve öncesinin en dikkat çekici gerilimlerinden biri Grönland tartışmasıydı. ABD Başkanı Donald Trump, zirveden bir gün önce Grönland’ın ABD’nin kontrolünde olması gerektiğini savundu. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise buna karşı çıkarak Grönland’ın satılık olmadığını ve Danimarka Krallığı’nın NATO toprağının her karışını savunacağını söyledi.
Polemik, NATO içinde yalnızca dış tehditlerin değil, müttefikler arasındaki egemenlik tartışmalarının da sürdüğünü ortaya koydu.
KULİSLER DE AYNI TABLOYA İŞARET EDİYOR
Uluslararası basına yansıyan kulisler de görüş ayrılıklarını doğruladı. Bloomberg, NATO’nun 2027 yılında Arnavutluk’ta yapılması planlanan liderler zirvesinin pas geçilmesinin değerlendirildiğini duyurdu. Habere göre amaç, hem Trump ile yeni bir gerilim yaşanmasının hem de ev sahibi Arnavutluk’un düşük savunma harcamalarının yeni tartışmalara yol açmasının önüne geçmek.
Reuters ise zirve öncesinde NATO’nun yeni savunma hedefleriyle birlikte milyarlarca dolarlık silah ve savunma sanayii projelerini gündeme taşıdığını aktardı. Böylece savunma harcamalarının yalnızca güvenlik değil, ekonomik çıkarlar açısından da önemli bir başlık olduğu bildirildi.
