Aydınlık cephe hattında-2 Şimdi Tatarlar burada, ırkçılar gitti!

Donbass ziyaretimizi yaptıktan sonra, 2014’te referandumla Rusya’ya katılan Kırım’dayız. Başkent Simferopol’de yapımı 2,5 yıl önce biten Cuma Camii’ne gittik. Osmanlı mimarisiyle yapılmış camiyi görünce kendi memleketimizde gibi hissettik. Avlusundan dış görünüşüne kadar sizi Türkiye’de hissettiriyor. Türkiye’de Kırım denilince akla ilk olarak Kırım Tatarları ve onların özellikle kültürlerini ve dinini nasıl yaşadığı soruları akla geliyor. Bu konuları detaylıca Kırım Müftüsü Hacı Emirali Ablayev ile konuştuk.

GÖRKEMLİ MİMARİSİYLE ÖNE ÇIKIYOR

Öncelikle Cuma Camii’nden başlayalım. Caminin Kırım’ın Rusya’ya katılmasından sonra 2017 yılında yapımına başlanıyor. Pandemiden dolayı bir dönem yapımına ara veriliyor. 2023 Aralık ayında Cuma namazıyla birlikte ibadete açılıyor. En büyük cami sadece bir ibadethane olmanın ötesinde, geleneksel Kırım Tatar etkisi ile Osmanlı mimarisini harmanlayan görkemli bir külliye niteliği taşıyor. Yaklaşık 4 bin kişinin aynı anda ibadet edebildiği bu yapı, 37x37 metre boyutlarındaki kare planlı ana bina ve şadırvanlı, sütunlu zarif bir iç avludan oluşuyor. Yapının silüetini, her biri 50-58 metre yüksekliğe ulaşan dört zarif minare tamamlarken; iç mekana ferahlık veren ana kubbe 28 metre yüksekliğiyle dikkat çekiyor. İç tasarımında Türkiye’den getirilen özel mermerlerin ve malzemelerin kullanıldığı cami, duvar süslemelerinde yer alan “Sarı Tülpan” (Sarı Lale) gibi Kırım’ın yerel motifleriyle özgün bir kimlik kazanmış. Ayrıca bünyesinde barındırdığı idari birimler, kütüphane, derslikler ve misafirhane ile bölgenin sosyal ve kültürel hayatına da hizmet veren bir merkez konumunda.

‘MOSKOVA BİR DEDİĞİMİZİ İKİ ETMEDİ’

Camiyi gezdikten sonra Müftü Ablayev ile buluştuk. Ablayev, bizi cami içerisindeki Müftülük binasında ağırladı. Türk olduğumuzu öğrenince bir anda Rusçadan Türkçeye geçerek sıcak bir şekilde bizimle konuşmaya başladı. Çok akıcı bir şekilde Türkçe konuşuyor. Özbekistan’dan Kırım’a 1987’de gelen Ablayev, Kırım Tatarlarının mücadelesini anlattı. Anavatanına dönme hayalinin gerçekleşmesinden dolayı çok mutlu olduğunu belirten Ablayev, Rusya’nın desteğiyle açılan caminin Müslümanlığın o topraklarda yaşatılması için önemli bir yapı olduğunu söyledi.

Hacı Emirali Ablayev, yabancılarla bu tür buluşmaların önemine dikkat çekerek, “Buraya gelmiş olmanız çok önemli, artık Kırım’da yaşanan durumu kendi gözlerinizle gördünüz. Zira her şey Batı’nın bize dayatmaya çalıştığından ve dünyaya gösterdiğinden çok farklı. Biz bugün dostluk ve komşuluk ilişkileri içinde yaşıyoruz. Devlet desteği sayesinde çeşitli alanlarda olumlu sonuçlar elde ediyoruz.” dedi.

Ablayev, Kırım’daki hükümetin ve Moskova’nın, Kırım Tatarlarının o bölgede Ruslarla uzun yıllardır kurduğu köprüyü korumaya çalıştığını ve bunun bir arada yaşamanın önemli bir unsuru olduğunu belirtti. Müslümanların taleplerinin hiçbir zaman geri çevrilmediğini belirten Ablayev, “Rusya’dan ne talep ettiysek hiçbir zaman bize olumsuz dönüş yapmadılar.” ifadelerini kullandı.

‘UKRAYNA DÖNEMİNDE ‘TATARLAR DEFOLSUN’ YAZIYORLARDI’

Müftü Ablayev, Rusya’ya katılmadan önce (2014) Ukrayna yönetimi altında Müslümanlar olarak çok ciddi zorluklar yaşadıklarını aktardı. Bazı Müslüman düşmanı ırkçı grupların Kırım Tatarlarının yaşadığı bölgelerde sokak duvarlarına “Tatarlar defolsun!” gibi yazılamalar yaptığını belirten Ablayev, “Ama bakın biz buradayız ve onlar şimdi burada değil. Asla anavatanımızı terk etmeyiz.” dedi. Müftü, 2014’ten sonra kendi ana dillerinin resmiyete kavuştuğunu, eğitimde Tatarcanın da olduğunu, sokaktaki tabelalardan devlet dairelerine kadar her yerde Tatarca dilinin kullanıldığını söyledi. Ablayev, Ukrayna yönetimi altında ise bu konuda ciddi bir baskının olduğunu belirtti.

‘DUALARIMIZ KABUL OLDU’

Müslüman olarak kendi dinlerini ve kültürlerini yaşamaya dair konuşan Ablayev, sorunların hızlı bir şekilde çözüldüğünü söyledi. Kırım Tatarları olarak acıların son bulması, sorunların çözülmesi ve Kırım’da yaşayan diğer halklar gibi toplumun tam bir üyesi olarak kendilerini hissetmeleri için dua ettiklerini aktaran Ablayev, bu duaların kabul olduğunu söyledi. Bugün Rusya ile birlikte, Kırım Tatarlarının ve diğer Müslümanların sorunlarına tamamen farklı bir devlet yaklaşımıyla yaklaşıldığını ve bambaşka bir boyutta yaşadıklarını aktardı. Ukrayna Hükümeti’nin cami yapımında sürekli olarak Kırım Tatarlarına sorunlar çıkarttığını da aktaran Ablayev, “Buradaki Müslümanlar yapıma yardım etmeyen ve sorunlar çıkartan Ukrayna Hükümeti’ne karşı protesto amaçlı kendi kiremitlerini, taşlarını getirip cami yapımı için uğraşıyordu. 2014’ten sonra talebimiz doğrultusunda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin cami yapma kararını aldı ve bu büyük camimize kavuştuk.” ifadelerini kullandı.