Bir gecede milyar dolarlık satış! Rekor satışlar savaşın habercisi mi?

Küresel siyasi ve ekonomik sistemde artan belirsizlikler, uluslararası sanat piyasasında tarihsel bir hareketliliğe neden oluyor.

Son dönemde New York’ta Christie’s Müzayede Evi’nde tek bir gecede gerçekleştirilen 1,1 milyar dolarlık satış hacmi, pazarın geldiği noktayı ortaya koydu.

Gecede Jackson Pollock’un “Number 7A, 1948” adlı tablosu 181,2 milyon dolara, Constantin Brancusi’nin “Danaïde” büstü ise 107,6 milyon dolara alıcı buldu. S.I. Newhouse ve Agnes Gund gibi koleksiyonerlerin ellerindeki eserlerin rekor fiyatlarla el değiştirmesi, sanatın salt estetik bir değerden çıkarak kriz anlarında sermayenin güvenli limanına dönüştüğünü gösterdi.

BİR HAFTADA ÜÇ REKOR: YAKLAŞAN KRİZİN SİNYALİ

Sanat tarihçileri ve piyasa uzmanları, rekorların kırılma sıklığı ile küresel krizler arasında doğrudan bir bağ bulunduğunun altını çiziyor. Kasım 2025’te dünya tarihinde ilk defa sadece bir hafta içinde üç ayrı satış rekorunun üst üste kırılması, bu paralelliğin en somut göstergesi oldu.

18 Kasım 2025 akşamı, New York’taki Sotheby’s Müzayede Evi’nde düzenlenen açık artırmada, Gustav Klimt’in “Elisabeth Lederer’in Portresi” (Bildnis Elisabeth Lederer) adlı eseri vergiler dâhil 236,4 milyon dolara satılarak modern sanat tarihinin en pahalı tablosu unvanını aldı. Bu tarihi satışın hemen ardından, aynı hafta içinde yine New York Sotheby’s’te Frida Kahlo’nun 1940 tarihli “El sueño (La cama)” adlı eseri 54,7 milyon dolara alıcı bularak bir kadın sanatçıya ait en yüksek fiyatlı eser rekorunu kırdı. Peş peşe gelen bu satışları, hemen ertesi gün Japon ressam Hokusai’nin ünlü bir baskı eserinin kendi alanında kırdığı tarihi rekor izledi.

Bu hızlı sirkülasyon, “zenginlerin satıp, daha zenginlerin aldığı” ve sermayenin hızla el değiştirdiği bir ekonomik paniğin veya büyük bir buhranın öncü sarsıntısı olarak yorumlanıyor.

SANAT ESERLERİ REZERV PARA OLARAK GÖRÜLDÜ

Sanat piyasasının kriz dönemlerinde gösterdiği hareketliliğin en kapsamlı örnekleri İkinci Dünya Savaşı sırasında yaşandı. 1933-1945 yılları arasında Nazi Almanyası, devlet politikası olarak işgal ettiği ülkelerdeki kamu müzelerinden ve koleksiyonerlerden yüz binlerce sanat eserine el koydu. Sanat eserleri, hem ideolojik bir güç gösterisi hem de savaşın finansmanı için kullanılan bir “rezerv para” işlevi gördü.

Dönemin en büyük kişisel koleksiyonlarından birini oluşturan Nazi Hava Kuvvetleri Komutanı Hermann Göring, “Reichsleiter Rosenberg Görev Gücü” (ERR) aracılığıyla Avrupa’nın en değerli eserlerini kendi mülkiyetine geçirdi. Göring’in koleksiyonunda, Paris’teki Rothschild ve Paul Rosenberg ailelerinden zorla alınan eserler başı çekiyordu.

Johannes Vermeer’in ünlü “Astronom” (The Astronomer) tablosu Édouard de Rothschild’den alınarak bizzat Adolf Hitler’in planladığı “Führermuseum” için ayrılırken; Göring, Lucas Cranach ve Francisco Goya gibi ustaların eserlerine el koydu. Polonya’daki Czartoryski Müzesi’nden çalınan ve hâlen bulunamayan Raphael’in “Genç Bir Adamın Portresi” (Portrait of a Young Man) ise savaşın sanatsal yıkımının sembollerinden biri olarak kayıtlara geçti.

‘KRİZ DÖNEMLERİNDE KALICILIK HİSSİ SATIN ALINIYOR’

Sanat piyasasındaki bu astronomik hareketliliği gazetemize değerlendiren Sanat Hukuku Uzmanı Av. Burcu Mutlugil, rekor satışların yalnızca ekonomik bir veri olmadığını, dünyanın içinde bulunduğu politik iklimin doğrudan bir yansıması olduğunu belirtiyor.

Sanat piyasasının dünyanın en sofistike ve hassas pazarlarından biri olduğunu ifade eden Mutlugil, durumu şu sözlerle özetliyor:

“Burada değeri belirleyen şey yalnızca materyal değil; eserin hikâyesi, sanatçının kültürel ağırlığı, ‘provenance’ dediğimiz geçmişi ve hangi koleksiyonlardan geçtiğidir. Bu nedenle büyük kriz dönemlerinde insanlar bazen yalnızca eser değil, ‘kalıcılık hissi’ satın alıyor. Büyük kırılma dönemlerinde sanat iki ayrı role bürünüyor; bir yandan piyasanın parçası hâline gelirken, diğer yandan insanlığın hafızasını taşıyan alanlardan biri oluyor. Savaş dönemlerinde hem savunma harcamalarının hem de sanat satışlarının aynı anda yükselmesi tesadüf değildir; biri gücün, diğeri ise insanın kalıcı olma arzusunun sembolüdür.”