Bir zamanlar üzerinde güneş batmazdı: İngiltere üç yönden kuşatıldı

Birleşik Krallığı oluşturan dört unsurdan üçü bağımsızlık yoluna girdi. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda liderleri pazartesi günü Londra'dan anayasal değişiklik yoluyla ayrılmayı görüşmek üzere Cardiff'te bir araya geldi. Taraflar yayınladıkları bildiride "kendi kaderlerini tayin etme" haklarını ilan ettiler.

Mutabakat zaptında, Birleşik Krallık Parlamentosuna atıfta bulunularak şu sert ifadeler kullanıldı:

"Uluslarımızın kendi kaderini tayin etme hakkı vardır. Hiçbir Londra hükümetinin demokrasiyi engelleme veya halkımızın kendi geleceğine karar vereceği ilkesini baltalama hakkı yoktur."

İskoçya Başbakanı John Swinney pazar günü yaptığı açıklamada, "İlk defa İskoçya, Galler ve K. İrlanda, bağımsızlık yanlısı başbakanlar tarafından yönetiliyor." dedi. Swinney, bu durumun ayrılığa yönelik artan desteği gösterdiğini ve üç bölgenin önümüzdeki dönemde bağımsızlığa odaklanarak işbirliğini artıracağını söyledi.

GENÇ KUŞAKLAR BAĞIMSIZLIK İSTİYOR

Londra'ya karşı aynı anda alınan bu ortak tavır, Birleşik Krallık'ın anayasal düzeni açısından tarihi bir kriz ve nadir görülen bir siyasi dayanışma anlamına geliyor. Ancak üç bölgenin Londra'yla anayasal hesaplaşmasının geçmişi aynı değil.

İskoçya 2014'te Londra'nın da tanıdığı bir bağımsızlık referandumuna gitti. Yüzde 44,7 "Evet", yüzde 55,3 "Hayır" sonucu çıktı. Ancak o günden bugüne şartlar değişti. BBC Scotland'ın bu yıl mart ayında yayımladığı ankette bağımsızlığa destek yüzde 52'ye ulaştı. Statista'nın haziran ayındaki araştırmasına göre 16-49 yaş grubunun yüzde 67'si ayrılık yönünde görüş bildiriyor. Bazı anketlerde bu oran yüzde 71'e kadar çıkıyor.

Galler'de hiç bağımsızlık referandumu yapılmadı ancak 1997'de özerk meclis kurulması, 2011'de ise yasama yetkilerinin genişletilmesi referandumla kabul edildi. Survation'ın Ağustos 2026 araştırmasına göre bağımsız bir Galler isteyenlerin oranı yüzde 32. 18-24 yaş grubunda ise bu oran yüzde 59'a çıkıyor.

K. İrlanda'daki bağımsızlık tartışmaları daha çok İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme yönünde. 1998 Hayırlı Cuma Anlaşması, K. İrlanda'ya bu konuda Londra'nın siyasi onayına bağlı olmayan özel bir referandum mekanizması sağlıyor. Liverpool Üniversitesi'nin Haziran 2026 araştırması oran vermese de Birleşik Krallık'ta kalmak isteyenlerin çoğunlukta olduğunu gösteriyor. Ancak araştırma, genç kuşaklarda anayasal değişikliğe yönelik desteğin daha yüksek olduğunu da ortaya koyuyor.

LONDRA'NIN SINIRLARINDA KRİZ SENARYOLARI

İskoçya ve Galler'de bağlayıcı bir bağımsızlık referandumunun düzenlenmesi Londra'nın anayasal yetkileriyle bağlantılı. Londra yönetimi bu talepleri reddettiği sürece üç bölgenin bildirisi hukuki bağlayıcılıktan çok bağımsızlık için güçlü bir siyasi baskı aracı olacak. Bildiri tek başına bağımsızlık getirmese de Londra üzerindeki referandum baskısını artırarak Birleşik Krallık'ın siyasi bütünlüğünü zorlayacak.

Krizi büyütecek olası adım ise İskoçya ve Galler'in Londra'nın rızası olmadan referanduma gitmesi. İngiliz Hükümeti böyle bir referandumu anayasaya aykırı ilan edip yok sayabilir. Ancak bağımsızlık yanlısı sonuçlar çıkması halinde Londra, anayasal zeminde referandum düzenlenmesi konusunda daha da köşeye sıkışabilir.

Böyle bir hamle Birleşik Krallık'ın meşruiyetini derin bir anayasal krize sokabilir. Hükümet kolluk kuvvetlerini sahaya sürmese dahi siyasi olarak "halk iradesini reddeden yönetim" konumuna düşeceği için üzerindeki kamuoyu baskısı muazzam seviyeye ulaşabilir.