Çevirmenlik meslek olmaktan çıktı!

Edebiyat dünyasının en önemli ve gizli kahramanları olan çevirmenler, eriyen telif ücretleri ve yapay zeka teknolojilerinin yarattığı haksız rekabet nedeniyle mesleği terk etme noktasına geldi. Fantastik ve bilimkurgu edebiyatının usta çevirmenlerinden Mehmet İhsan Tatari’nin mesleği bıraktığını duyurması, sektördeki durumu bir kez daha ortaya koydu

KÜLTÜR SANAT SERVİSİ

Fantastik edebiyat tutkunlarının çevirilerine büyük güven duyduğu ve sayısız kült eseri Türkçeye kazandıran Mehmet İhsan Tatari, 2012 yılında başladığı profesyonel çevirmenlik kariyerini noktaladığını duyurdu. Tatari, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada yayınevlerinin kâr hırsı, ödeme gecikmeleri ve yapay zekanın etkisiyle edebiyat çevirmenliğinin artık sürdürülemez bir hale geldiğini belirtti.

‘GÜNÜMÜZ ŞARTLARINDA SÜRDÜRÜLEBİLİR DEĞİL’

Mesleği bırakma gerekçeleri arasında ailevi sağlık sorunları olsa da asıl sorunun ekonomik sistem olduğunu belirten Tatari, 2012 yılı ile günümüzü kıyaslayarak gelinen noktayı şu sözlerle özetledi:

“Bu işin maddi getirisinin artık yok denecek kadar az olması. 2012’de bu işe başladığımda asgarî ücret 700-800 TL civarındaydı. Bir kitap çevirdiğimde yaklaşık 3000 TL ücret alıyordum. Çeviri üç ay sürerse ayda 1000 TL gibi bir kazancım oluyordu. Yani asgarî ücretin biraz üzerinde. Sevdiğim işi yaparak para kazanma fırsatı doğmuştu. Ancak serbest edebiyat çevirmenliği günümüz şartlarında sürdürülebilir bir meslek olmaktan çıkalı çok oldu.”

Günümüzde ortalama üç ay süren yoğun bir çalışma karşılığında alınan ücretin 30 bin TL civarında kaldığını ve bunun aylık 10 bin TL’ye denk geldiğini belirten usta çevirmen, telif ödemelerindeki büyük krizin de altını çizdi:

“O da ücretimi vaktinde alabilirsem tabii... Genelde kitabı teslim ettikten iki ay sonra ödeniyor. Bazen de 1 sene sonra. 2 sene telifini alamadığım çevirilerim oldu, inanın. Bir daha yayınevlerinden iş alamam korkusuyla, elinizde sözleşme olmasına rağmen kuzu kuzu bekliyorsunuz paranızın yatırılmasını.”

ÇEVİRMENLER MESLEĞİ BIRAKIYOR

Tatari’nin kendi hikayesi üzerinden dile getirdiği bu tablo, yayıncılık sektörünün tamamına yayılmış durumda. ÇEVBİR tarafından Nisan 2026’da yayımlanan Çalışma Koşulları Anketi’ne göre, serbest kitap çevirmenlerinin yüzde 31’i asgari ücretin altında gelir elde ediyor. Ekonomik kaygılar yüzünden katılımcıların yüzde 45’i çeviri mesleğini tam zamanlı sürdüremeyeceğini ya da bırakmayı düşündüğünü belirtiyor. Tatari’nin aylarca beklediği telif ödemeleri hususunda da veriler çok çarpıcı; ankete katılan çevirmenlerin yüzde 29,7’si kitap basılmasından ancak aylar sonra ödeme alabildiğini, yüzde 20,8’i ise yayıneviyle aralarında hiçbir düzenli ödeme takvimi dahi bulunmadığını ifade ediyor.

YAPAY ZEKÂ ÜCRETLERİ DÜŞÜRDÜ

Çevirmenlerin emeğini tehdit eden en büyük unsurların başında ise yapay zeka teknolojilerinin sektöre maliyet odaklı ve kontrolsüz girişi geliyor. İhsan Tatari, veda açıklamasında bu durumu şu somut tespitle dile getirdi: “Son birkaç yılda yapay zekânın iyice yaygınlaşması çeviri ücretlerinde düşüşe sebep olduğu gibi, bazı yayınevleri de eserlerini makine çevirisiyle, daha ucuza basmayı tercih ediyor. Bu da gelen iş sayısında hatırı sayılır bir azalmaya neden oldu.”

AMAZON ÇEVİRİ ARACINI TEST EDİYOR

Yapay zeka tehdidi Türkiye’de ve dünyada yayıncılık etiğini zedeleyen örneklerle çoktan hayatımıza girmiş durumda. Yakın geçmişte, Türkiye’de Dedalus Kitap yayınevinin bazı kitapların çevirisini yapay zeka destekli programlarla yaparak müstear çevirmen isimleriyle yayımladığı ortaya çıkmıştı. Yayın dünyasının sert tepkisiyle karşılaşan bu adım, yayınevi tarafından maliyetler öne sürülerek “Emeği değerli kılacak yenilik” şeklinde savunulmuştu.

Küresel teknoloji ve perakende devi Amazon ise, platformu üzerinden yayımlanan kitapları otomatik olarak farklı dillere çeviren “Kindle Translate” isimli yeni bir yapay zeka aracını test etmeye başladı. Platform edebi çeviri süreçlerini tamamen makineleştirmeyi hedefliyor.