Dünya Sanat Günü’nde sorunlar gündemde! Sanat neoliberalizmin kıskacında

Uluslararası Sanat Derneği (IAA) tarafından ilan edilen 15 Nisan Dünya Sanat Günü, kültür sektörünün ekonomik ve sosyolojik darboğazları eşliğinde kutlanıyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) son verilerine göre sinema seyircisi 32,5 milyonu, tiyatro izleyicisi ise 8 milyonu aşmış durumda. Ancak bu sayısal artış, sanatsal üretimdeki çeşitlilikten ziyade mekanların ticarethaneleşmesi ve tüketim pratiklerindeki değişimle açıklanıyor.

Türkiye Sanatçılar Birliği başta olmak üzere meslek örgütlerinin bilet satışlarındaki KDV oranının yüzde 1’e indirilmesi yönündeki talepleri bugüne dek karşılık bulmadı. Herhangi bir destek mekanizmasından faydalanamayan özel sahneler fahiş maliyetler yüzünden kapanırken, kültürel etkinlikler büyük ölçüde alışveriş merkezlerinin içine taşınıyor.

SANAT ESERLERİ TEK TİPLEŞİYOR

Fiziksel mekanlardaki bu daralmaya, içerik üretimindeki tek tipleşme de eşlik ediyor. Sinema ve televizyon endüstrisi, son yıllarda ana stratejisini iç pazardaki toplumsal meseleleri işlemek yerine, “yurt dışına ihraç edilebilir” standart formüllere odakladı.

Bu üretim ve pazarlama modeli, sektörün dünyadaki krizlere karşı tutumunu da doğrudan etkiliyor. Geçmişte küresel meselelere hızla tepki veren kültür camiasının, Filistin’de yaşanan insani kriz ve bölgesel insan hakları ihlalleri gibi konularda uzun süredir sessiz kalması, endüstrinin risksiz piyasa kurallarına ne denli entegre olduğunu gösteriyor.

UYUŞTURUCU BATAKLIĞI SANATI YOK EDİYOR

Sektörün sokağın dertlerinden izole olması, ağır rekabet koşulları ve bireyselleşme, sanat dünyasındaki adli vakalarda da kendini gösteriyor. Bu tablonun en somut örneği, 2026 yılının başından bu yana peş peşe düzenlenen uyuşturucu operasyonlarında görülüyor.

Ocak ayından itibaren İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından farklı dalgalar halinde yürütülen ve Bebek, Kuruçeşme gibi merkezlerdeki eğlence mekanlarına da sıçrayan soruşturmalarda; aralarında tanınmış müzisyenlerin, oyuncuların ve sosyal medya fenomenlerinin de bulunduğu toplam gözaltı sayısı bugüne kadar 100’ü aştı. Sadece Nisan ayındaki son dalgada 19 kişi daha gözaltına alınırken, adliyeye sevk edilen pek çok ünlü isim hakkında tutuklama kararı verildi. Adli Tıp Kurumu raporlarına ve tutanaklara yansıyan bu tablo, uzmanlar tarafından kültür ekosistemindeki ağır psikolojik tahribatın ve derinleşen aidiyet krizinin net bir sonucu olarak değerlendiriliyor.

SÖZLEŞMELİ KÖLELİK

Sanatçıların topluma yabancılaşmasının nedenlerinin başında marka yüzü olma kaygısı, holdinglerin sponsorluk anlaşmaları ve dijital platformların dayatmaları geliyor. Özellikle milyonlarca takipçisi olan isimler ABD ve İsrail’in saldırılarına karşı sessiz kalmıştı. Bu durumun altında ise şirket ve ajanslarla yapılan sözleşmeler yatıyor.