Hürmüz krizi küresel dengeleri değiştiriyor: Enerji şoku ve doların tahtı sarsılıyor

Hürmüz Boğazı üzerindeki baskı ve Rusya’nın enerji ihracatında yaşanan aksamalar, küresel enerji piyasasını sıradan bir krizin ötesinde 'çift taraflı bir şoka' sürüklüyor. Uzmanlar, petrol fiyatlarının mevcut seyrini basit bir dalgalanma değil, köklü bir 'yeniden fiyatlandırma' aşaması olarak tanımlıyor. Brent petrolün 150 dolar sınırını zorladığı bu tabloda, 170 dolar seviyeleri artık uzak bir ihtimal olarak görülmüyor. Piyasaların başlangıçta hafife aldığı bu durumun, 1979 petrol krizine benzer bir şiddetle dengeleri sarsması bekleniyor. Asya’nın tüketimini azaltamaması ve Avrupa’nın yeterli alternatife sahip olmaması, fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı kalıcı hale getiriyor.

TİCARETTE YUAN VE ALTIN DÖNEMİ: DOLARIN HEGEMONYASI HEDEFTE

ABD’nin en büyük ihracat kalemi olan dolar, bölgedeki jeopolitik değişimle birlikte tarihsel bir saldırı altında bulunuyor. İran, Hürmüz bağlantılı ticareti Çin yuanına yönlendirirken; Çin’in sınır ötesi ödeme sistemi CIPS üzerindeki günlük işlem hacmi mart ayı sonunda 940 milyar yuana ulaştı. İran silahlı kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş ücretlerinin dolar yerine yuan ile ödenmesi kuralını getirdi. Çin, küresel ticaret fazlasını altınla realize ederek ve yurt dışında depolama tesisleri kurarak sermaye hesabını fiilen altına dayalı bir sisteme açıyor. Rusya'nın Batı'daki varlıklarına el konulması sonrası, altın stokları dost coğrafyalara kaydırılarak 'güvenli liman' arayışı tahkim ediliyor.

BATI EKONOMİLERİNDE STAGFLASYON VE 'TALEP YIKIMI'

Süregelen kriz, Batılı hanehalkları üzerinde ağır bir enflasyon yükü oluşturmuş durumda. Isınma yakıtında yüzde 77, doğal gazda yüzde 71 ve gübre fiyatlarında yüzde 49’a ulaşan artışlar, tarımdan sanayiye tüm üretim zincirini etkiliyor. Ekonomistler, yüksek petrol fiyatlarının hanehalkı için gizli bir vergi işlevi gördüğünü ve 'satın alma gücü drenajına' yol açtığını belirtiyor. Tüketici güvenindeki yüzde 30’luk düşüş, konut ve otomobil gibi büyük harcamaların durmasına neden olurken, Fed'in enflasyon ve durgunluk arasında kaldığı stagflasyon ikilemi derinleşiyor. 1979 şokunda olduğu gibi, bu tür bir 'talep yıkımının' etkilerinin on yıla yayılabileceği öngörülüyor.

BÖLGESEL KAMUOYU VE ASKERİ KAYIPLARIN PERDELENMESİ

Krizin askeri boyutuyla ilgili dikkat çekici veriler gün yüzüne çıkıyor. İran'ın ABD üslerine yönelik saldırılarında 792 askerin hayatını kaybettiği, ancak Washington yönetiminin ulusal güvenlik gerekçesiyle bu verileri gizlediği ileri sürülüyor. Askeri mezarlıklardaki gizli defin işlemleri, veritabanlarından isimlerin silinmesi ve sosyal medya algoritmalarına müdahaleler, kayıpların perdelenmesine yönelik yöntemler olarak sıralanıyor. Öte yandan, Geopoll tarafından yapılan kamuoyu yoklamaları bölge halklarının desteğinin İran'a kaydığını gösteriyor. Pakistan’da halkın yüzde 82’si İran’a empati duyarken, Mısır’da bu oran yüzde 49 seviyesinde; Suudi Arabistan’da ise çoğunluk 'tarafsız' kalarak Batı merkezli politikalara mesafe koyuyor.