İdeallerini kaybetti paraya teslim oldu! Tıbbın sessiz çöküşü

Tıp, insanlığın en eski ve en kutsal mesleklerinden biri olarak kabul edilir. Hekimlik yalnızca bilgiyle değil vicdanla, merhametle, sabırla ve adanmışlıkla yürütülen bir yaşam biçimidir. Tarih boyunca hekim, toplumun gözünde yalnızca hastalık tedavi eden kişi değil aynı zamanda umut veren, güven veren ve insan hayatını koruyan bir bilge oldu. Ancak günümüzde bu kadim mesleğin ruhunun giderek değiştiğini, hatta bazı yönleriyle yozlaştığını görmek derin bir üzüntü kaynağıdır. Modern dünyanın hız, rekabet ve ekonomik kazanç merkezli yapısı, tıbbı da etkisi altına aldı, idealizmle başlayan birçok meslek hayatı zamanla maddiyatın gölgesinde şekillenmeye başladı.

‘İNSANA HİZMET’TEN ‘MÜŞTERİ MEMNUNİYETİ’NE

Bugün ne yazık ki birçok yerde sağlık hizmeti, ‘insana hizmet’ anlayışından uzaklaşıp ‘müşteri memnuniyeti’ kavramına indirgendi. Hastalar artık çoğu zaman birer ‘vaka’ ya da ‘gelir kalemi’ gibi görülüyor, sağlık kurumları da şifa dağıtan merkezlerden çok kâr-zarar hesabı yapan işletmelere dönüşüyor. Hekimin hastaya ayırdığı süre azalıyor, performans sistemleri ve işlem sayıları ön plana çıkıyor, kaliteli muayene ve insani temas ikinci plana itiliyor. Oysa bazen bir hastanın ihtiyacı olan şey yalnızca reçete değil güven veren bir bakış, sakinleştirici bir söz ya da dikkatle dinleyen bir hekimdir.

GENÇLER BÜYÜK İDEALLERLE YOLA ÇIKAR

Tıp eğitimine başlayan gençlerin çoğu büyük ideallerle yola çıkar. İnsan hayatına dokunmak, acıyı azaltmak, yaşam kurtarmak isterler. Ancak sistemin içinde zamanla bu idealler aşınır. Uzun nöbetler, tükenmişlik, ekonomik kaygılar, mesleki değersizlik hissi ve sağlık sisteminin baskıları birçok hekimin bakış açısını değiştirir. Bir süre sonra ‘daha çok hasta bakmak’, ‘daha çok işlem yapmak’, ‘daha çok kazanmak’ gibi hedefler, ‘daha iyi hekim olmak’ idealinin önüne geçebilir.

Burada bireysel zaaf kadar sistemsel bozuklukların da payı var. Çünkü insan, içinde bulunduğu düzenin bir ürünüdür. Sürekli sayılarla ölçülen, performansla değerlendirilen ve ekonomik başarıyla ödüllendirilen bir sistemde idealizmi korumak her geçen gün zorlaşıyor.

Özellikle özel sağlık sektöründe rekabetin artmasıyla birlikte bazı etik sınırların zorlandığı görülüyor. Gereksiz tetkikler, gereksiz operasyonlar, ticari kaygıyla yönlendirilen tedavi planları tıbbın ruhuna zarar veriyor. Oysa Hipokrat’tan bu yana hekimin ilk görevi ‘önce zarar verme’ ilkesidir. Bu ilkenin yerini ‘önce kazan’ anlayışı aldığında hekimlik, özünden kopmaya başlar. İnsan bedeninin ekonomik bir nesneye dönüşmesi, mesleğin manevi tarafını zedeler.

TIP TİCARET OLURSA VİCDAN İFLAS EDER

Tıp yeniden bir vicdan mesleği olarak hatırlanmalıdır. Hekimin başarısı yalnızca yaptığı işlem sayısıyla değil dokunduğu hayatlarla, verdiği umutla ve bıraktığı izlerle ölçülmelidir. Hastaneler fabrika, hastalar müşteri, hekimler de üretim bandında çalışan kişiler değildir. Sağlık güvenin, bilimin ve insanlığın ortak alanıdır.

İdealinden uzaklaşan, yalnız parayı düşünen tıp anlayışı belki bugünün gerçeğidir ama yarının kaderi olmak zorunda değil. Çünkü bir toplum, hekimliğin ruhunu koruyabildiği ölçüde sağlıklıdır. Tıbbın kalbi cihazlarda değil insanı insan için iyileştirmeye çalışan vicdanlı ellerdedir.

Bir zamanlar beyaz önlük saflığın, fedakârlığın ve insan hayatına adanmışlığın simgesiydi.

Bugün ise bazı omuzlarda yalnızca bir statü, bir kazanç aracı ve soğuk bir tecimsel üniformaya dönüşme tehlikesiyle karşı karşıya…

Unutulmamalıdır ki tıbbı öldüren şey bilgisizlik değil, vicdansızlıktır.

Bir hastanın gözlerindeki korkuyu göremeyen, nabzındaki umudu hissedemeyen eller, ne kadar maharetli olursa olsun yalnızca teknik uygular, şifa veremez.

Ve gün gelir para için atılan her imza, gereksiz yapılan her işlem, dinlenmeden gönderilen her hasta yalnız bir insanı değil, bir mesleğin onurunu da biraz daha öldürür.

Çünkü hekimlik, zengin olmak için seçilen bir yol değil insan kalabilmeyi başarabilenlerin omzunda taşınan ağır ve kutsal bir yüktür. Beyaz önlük kirlenirse yıkanır ama vicdan lekesi, hiçbir zaman çıkmaz.

Tıp ticaret olursa, vicdan iflas eder.