İran ile 25 yıllık gaz anlaşması sona erdi

Türkiye ile İran arasında 25 yıldır yürürlükte bulunan doğal gaz alım anlaşmasının süresi dün sona erdi. Aydınlık’a bilgi veren kaynaklar, yeni anlaşmaya ilişkin temasların ABD-İran Savaşı öncesinde başladığını ancak savaşın ardından müzakerelerin beklenen hızda ilerlemediğini belirtti.

Enerji uzmanları ise 2001 yılında yürürlüğe giren mevcut sözleşmenin hem Türkiye hem de İran açısından çeşitli eksiklikler içerdiğini ifade ederek, değişen enerji piyasası ve bölgesel koşullar dikkate alınarak yeni bir anlaşma hazırlanması gerektiğini söyledi.

İTHALATIN YÜZDE 13’Ü İRAN’DAN

2001 yılında yürürlüğe giren anlaşma kapsamında Türkiye, İran’dan boru hattıyla yılda yaklaşık 9-10 milyar metreküp doğal gaz alma hakkına sahip bulunuyor.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)’nun 2025 Doğal Gaz Piyasası Raporu’na göre Türkiye geçen yıl toplam 58,4 milyar metreküp doğal gaz ithal etti. İthalatın yüzde 36,27’si Rusya’dan yapılırken Azerbaycan ikinci, ABD üçüncü, İran ise yaklaşık 7,7-7,8 milyar metreküplük alım ve yüzde 13 civarındaki payla dördüncü sırada yer aldı.

Türkiye’nin yıllık doğal gaz tüketimi ise 55-60 milyar metreküp seviyesinde bulunuyor.

ABD LNG’SİNİN PAYI ARTIRILDI

Hükümet son yıllarda İran gazının payını azaltmak amacıyla LNG ithalatını artırdı. Bu kapsamda 24 Eylül 2025’te ABD merkezli Mercuria ve Woodside ile uzun vadeli LNG anlaşmaları imzalandı. Anlaşmalar kapsamında 2026-2045 yılları arasında yılda yaklaşık 4 milyar metreküp doğal gaz eşdeğeri LNG’nin Türkiye’ye tedarik edilmesi planlanıyor.

Buna karşın uzmanlar, Doğu Anadolu’daki mevcut boru hattı altyapısının İran gazına göre tasarlanmış olması nedeniyle İran’dan boru gazı tedarikinin teknik açıdan önemini koruduğunu vurguluyor.

YAPTIRIMLAR ÖDEME SÜRECİNİ ETKİLİYOR

Türkiye ile İran arasındaki enerji ticaretini zorlaştıran başlıklardan biri de ABD yaptırımları. ABD Hazine Bakanlığının İran’a yönelik geçici yaptırım muafiyetinin petrol ve petrokimya ürünlerini kapsarken doğal gazı kapsam dışında bırakması, Türkiye ile İran Ulusal Gaz Şirketi arasındaki ödeme süreçlerinde sorunlara neden oluyor.

OTOMATİK UZAMA İHTİMALİ

Mevcut sözleşme hükümlerine göre taraflardan biri belirlenen süre içinde anlaşmayı uzatmak istemediğini resmen bildirmezse, sözleşme otomatik olarak beş yıl daha uzuyor. Ancak enerji uzmanları yeni dönemde fiyatlandırma, ödeme mekanizmaları ve esneklik hükümlerinin günümüz koşullarına göre yeniden düzenlenmesi gerektiğini savunuyor.