İstanbul’da susuzluğa çözüm tersine göç
Kuraklığa ve susuzluğa karşı akla gelen ilk şey, su tasarrufu. Ancak İstanbul’da mevcut barajların tam dolu olduğu kapasite bile yıllık tüketime yetmiyor. Ne yapılmalı?
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hüseyin Toros, İstanbul gibi yoğun nüfuslu kentlerin nüfusunun azaltılması gerektiğini, yıllardır konuşulan susuz kalma tehdidine çözümün ‘tersine göç’ olduğunu söyledi.
- İstanbul'daki mesele hidrolojik kuraklığa mı giriyor?
Bir bölgenin diyelim ki kış döneminde alması gereken yağışlar vardır. Onun altında yağış olduğu zaman meteorolojik anlamda kuraklıktan bahsediyoruz. Yine her bölgenin su biriktirdiği yer üstü yer altı barajları vardır, o yıl boyu ona yetecek kadardır. Eğer su havzalarında yeterince su biriktiremezsek, hidrolojik kuraklıktan bahsediyoruz. Bir de zirai kuraklıktan bahsediyoruz. Ekim işi ekim ayında, o dönemin yağışlarına göre, toprağın su ihtiyacına göre yapılıyor. Bitki, ihtiyacı olan suya ulaşamazsa tarımsal kuraklıktan bahsediyoruz. Aslında bunları birbirinden ayıramazsınız, sadece izahı kolaylaştıran tanımlar. Bunun üçü de meydana gelmişse sosyolojik kuraklık getiriyor: Yeterli ürünün alınamaması, ürün sıkıntısına yol açıyor örneğin. Bunlar hepsi iç içe geçmiş durumda. Her havzada dörder yıllık su planlaması yapmalıyız.
DEPOLAMA ALANI YILLIK TÜKETİME BİLE YETMİYOR
- İstanbul için bu planlama nasıl olabilir? Nereye depolayacağız suyu?
İstanbul’un durumu özel. Depolayabileceğiniz alan yaklaşık 900 milyon metreküp ama siz 1 milyon 200 milyon metreküp su kullanıyorsunuz. Yıllık tüketime bile yetmiyor.
- Ne tür özel çözümler gerekir İstanbul’da?
İstanbul'da kişi başı kullanım yaklaşık 200 litre. Bir şekilde 100 litreye düşürebilirsek, İstanbul'un su bütçesi bir anda iki katına çıkmış olur. Ama bu konuda ciddi çalışmalar yapılması gerekiyor.
Dünyada konuşulan konulardan biri tersine göç. Bununla ilgili teşvik sistemlerinin kurulması yönünde çalışmalar da var. Büyük şehirlerde düşünün barajlarınızın tamamı dolu bile olsa bir yıl yetecek kadar suyunuz yok. Aşırı nüfus yüklenmesi var.
Bunun yanı sıra yapılabilecek bir şey daha var: kademelendirme. Suyu üç amaçla kullanıyoruz: bir, gerçekten çok kaliteli su, iki duşlarda kullandığımız su, üç bahçe sulamada, araba yıkamada, fabrikada kullandığımız su. Hangi kademede ne kadar su kullanıyoruz, öncelikle bunların sayısal değerlerinin çıkarılması gerekiyor.
Bir de yağıştaki o dengesizlikten dolayı uzun vadeli, birden fazla yıllık su bütçesi planlaması yaparız.
HER EVE EN AZ İKİ MUSLUK GİRECEK
- Üç ayrı musluk mu girecek evlere?
Benim tavsiyem o. Hazırladığım kitapta da buna yer veriyorum. Birinci önerim, büyükşehirde de suyu üçe bölebiliriz, birinci sınıf, ikinci sınıf, üçüncü sınıf diye.
Üç farklı su girecek eve. Birinci içme kalitesindeki su ama bu evlere girmek zorunda değil, pahalı olacak. Mahallelerde çeşmeler olabilir, kişiler oradan alabilir. Sitedir, işyeridir, ben tamamını getirmek istiyorum der, onun ücreti farklı olacak. İkinci kalite, herkese hitap eden normal su, bunu içme seviyesinde arıtmaya gerek yok çünkü arıtmanın bir maliyeti var. Üçüncüsü de gri su diye de isimlendirilen su. Düşünün, bir siteniz var, sitede 500 hane otuyor. Site öyle bir şey yapabilir ki lavabo sularını biriktirdiğini, arıttığını, sertifikalandırdığını, arzu edenlere sattığını düşünelim veya şebekeye geri verdiğini düşünelim.
- Kitabınızın kapsamı ne?
Kitabın kapsamı klimatoloji ve ekoloji. Klimatoloji iklim bilimi, iklim bilimi ve ekoloji yani canlı bilimi. Orada bir okuma bölümü olarak bunu yazıyorum ama yıllardır benim savunduğum sistem bu. Belki de yavaş yavaş bunları konuşmamız gerekiyor. Kullanılmış su, arıtılıp akredite firmaları tarafından sertifikalandırılacak ve bunlar tekrar şebeke sistemine verilecek. Bunun için de üç farklı sistemin kurulması gerekiyor.
PET ŞİŞE SORUNU DA ÇÖZÜLÜR
- Dünyada uygulama var mı?
Araştırmadım. Bazı fikirler senaryodur, o fikirden farklı fikirler çıkabilir.
Birinci su çok kaliteli, pahalı olacak, her eve gelmek zorunda değil ama belediyeler her mahalleye çeşme koyabilir. Parasını veren, ben evime de istiyorum der. O zaman damacanalar, pet şişeler gibi çevreyi kirletenler de azalacak.
Şu anda biz şehirde ne yapıyoruz? Tuvalette kullandığımız su da içme suyu, çayda kullandığımız su da içme suyu. Tuvalette kullandığımız suyu arıtmaya gerek yok.
Büyük şirketler, kurum, kuruşlar üçüncü sınıf su sistemi kuracaklar, arıtıp sistemi geri besleyecekler belki.
Bunun öncesinde ciddi verilere ihtiyaç var. Üzerinde çalışmak gerekiyor. Farklı fikirlerin masaya yatırılması, tartışılması, değerlendirilmesi, olgunlaştırılması, kamuoyundan kabul görmesi son derece önemli.
YAĞMUR HASADIYLA SU DENGESİ OLUR MU?
- Siz eskiden beri yağmur hasadından bahsedersiniz. Kısa süreli, çok yoğun yağışlar, sel gibi, heyelan gibi sorunlara da yol açıyor. Bu konuda teknoloji bize olanaklar sunabilir mi? Yeni teknolojiler sayesinde su dengesi kurulabilir mi?
Bu tür çalışmalar farklı şekillerde var dünya üzerinde. Ama kaynağı yerinde temin etmek esas, o zaman taşıma maliyeti ortadan kalkıyor.
Farklı fikirlerin ortaya dökülmesi ve halkın benimsemesi halinde uygulama kolay olur. Önceki yıl işletmelere yağmur hasadı yapma zorunluluğu getirildi, yapılmadı. Mevzuat teşvik edici yönde olabilir. Tekrar tekrar üzerinde konuşmamız gerekiyor. Bizleri bekleyen tehlikeler var: kuraklık, aşırı yağışlar, sıcak hava dalgaları.
Belli fikir etrafında ortaklaşmamız gerekiyor. Ama öncesinde çok farklı fikirlerin ortaya atılmasına fayda var. Kıt kaynakları veya düzensiz kaynakları daha uygun hale nasıl getirebiliriz derdindeyiz.
- Çok teşekkür ederim.
