İstanbul’da yaşlılık raporu: Geçim krizi, yoksulluk ve yalnızlık derinleşiyor

Araştırma, yaşlıların yalnızca gelir yetersizliğiyle değil; sağlık hizmetlerine erişim, beslenme, barınma ve psikolojik destek gibi temel alanlarda da çok boyutlu bir yoksunluk yaşadığını gösterdi.

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye genelinde olduğu gibi İstanbul’da da nüfus hızla yaşlanırken, son 10 yılda 65 yaş ve üzeri nüfus oranında belirgin artış kaydedildi. Bu demografik dönüşüm, yaşlıların yaşam koşullarına ilişkin sorunları daha görünür hale getirdi. Araştırma kapsamında İstanbul genelinde 65 yaş ve üzeri 752 kişiyle görüşülerek sağlık, ekonomik durum ve psikolojik iyilik hali ölçüldü.

GELİR DÜZEYİ, SAĞLIK İLE İLİŞKİLİ

Katılımcıların öznel sağlık değerlendirmeleri, ekonomik eşitsizliğin doğrudan etkisini ortaya koydu. Buna göre: Yüzde 35,6’sı sağlığını “iyi”, yüzde 39,4’ü “ne iyi ne kötü”, yüzde 25’i ise “kötü” olarak tanımladı. Ancak bu tablo gelir gruplarına göre değişiyor. Üst gelir grubunda sağlığını “iyi” olarak değerlendirenlerin oranı yüzde 62,7’ye çıkarken, alt gelir grubunda bu oran yalnızca yüzde 17,1’de kaldı. Bu fark, sağlık algısının yalnızca biyolojik değil, doğrudan ekonomik koşullarla ilişkili olduğunu ortaya koydu.

Araştırma bulguları, sağlık hizmetlerine erişimin de önemli ölçüde ekonomik koşullara bağlı olduğunu gösteriyor. Her 5 yaşlıdan 1’inin doktora gidememesi ve yaklaşık her 4 kişiden 1’inin ilaç alamaması, sağlık sistemine erişimde ciddi bir eşitsizlik yaşandığını gösterdi. Bu, kronik hastalıkların yaygın olduğu ileri yaş grubunda sağlık risklerini daha da artıran bir faktör.

TEMEL İHTİYAÇLAR KARŞILANAMIYOR

Araştırma, yaşlı nüfusun önemli bir bölümünün ciddi geçim sıkıntısı yaşadığını ortaya koydu. Katılımcıların:

- Yüzde 33,5’i gelirinin yeterli olduğunu

- Yüzde 28,3’ü kısmen yeterli olduğunu

- Yüzde 38,2’si ise geçinemediğini ifade etti

Son bir yıl içinde maddi nedenlerle karşılanamayan ihtiyaçlar ise tabloyu daha da ağırlaştırıyor:

- Yüzde 22,7’si ihtiyaç duyduğu ilacı satın alamadı

- Yüzde 20,6’sı doktora ya da sağlık kuruluşuna gidemedi

- Yüzde 36,8’i düzenli ve yeterli beslenemedi

- Yüzde 25,9’u faturalarını ödeyemedi

- Yüzde 23’ü kira ve konut giderlerini karşılayamadı

- Yüzde 45,3’ü kültürel etkinliklere katılamadı

- Yüzde 48,5’i maddi nedenlerle seyahat edemedi, memleketine gidemedi.

PSİKOLOJİK DESTEK İHTİYACI YÜKSEK, ERİŞİM DÜŞÜK

Yaşlı nüfusun yalnızca fiziksel değil, psikolojik olarak da destek ihtiyacı içinde olduğu görülüyor. Psikolojik destek ihtiyacı olduğunu belirtenlerin yalnızca yüzde 4,9’u bu hizmete ulaşabilirken, yüzde 21,3’ü ihtiyaç duyduğu halde destek alamadı. Kadınların psikolojik destek ihtiyacı erkeklere göre belirgin biçimde daha yüksek çıktı. Bu oran kadınlarda yüzde 34,8, erkeklerde ise yüzde 17,6 olarak ölçüldü.

Ekonomik yetersizliklerin sosyal yaşama doğrudan yansıdığı görülüyor. Kültürel etkinliklere katılamayanların oranının yüzde 45’i aşması ve seyahat edemeyenlerin oranının yüzde 48,5’e ulaşması, yaşlıların giderek sosyal hayattan izole olduğunu gösterdi. Bu izolasyon, psikolojik iyilik halini de olumsuz etkileyen temel faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.

Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu ise yaşlılık algısına ilişkin oldu. Katılımcıların:

- Yüzde 32,2’si kendisini “yaşlı” olarak tanımlarken

- Yüzde 52,1’i bu tanımlamayı reddetti.