Kanser taramaları hayat kurtarıyor
Ekim ayı meme kanseri farkındalık ayı. Bu ayın başlarında İsviçre’nin mamografiyi yasakladığı öne sürüldü. ‘Yüzde 60’a varan yanlış pozitif sonuçlar’ nedeniyle mamografinin ‘kâr etmek için tasarlanmış bir sistem’ olduğu iddiaları sosyal medyada ilgi topladı…
GAZETE HABERLERİ
Editor
Kanser taramasının amacı, kan testleri, idrar testleri, DNA testleri ve tıbbi görüntüleme gibi çeşitli yöntemlerle birlikte, belirtiler ortaya çıkmadan önce kanseri tespit etmektir. Taramanın amacı, kanseri erken teşhis etmek, tedaviyi kolaylaştırmak ve yaşam beklentisini uzatmaktır. 2019'da kanser, küresel olarak ikinci önde gelen ölüm nedeniydi, Kovid-19 pandemisi nedeniyle artık daha güncel veriler beklenmektedir.
Evrensel tarama, kitle taraması veya nüfus taraması olarak da bilinir. Belirli yaş ve cinsiyet gruplarındaki bireylerin taranmasını içerir ve nüfusu belirli kanserler veya kanser risk faktörleri açısından taramayı amaçlar. Seçici tarama, hedefli tarama olarak da bilinir, ailesinde kanser öyküsü (genetik risk) olan kişiler veya sigara içmek gibi yüksek riskli davranışlarda bulunan kişiler dahil olmak üzere kanser geliştirme riski daha yüksek olan kişileri belirler.
Ekim ayı meme kanseri farkındalık ayı. Bu ayın başlarında İsviçre’nin mamografiyi yasakladığı öne sürüldü. ‘Yüzde 60’a varan yanlış pozitif sonuçlar’ nedeniyle mamografinin ‘kâr etmek için tasarlanmış bir sistem’ olduğu iddiaları sosyal medyada ilgi topladı… Taramanın faydalarının, tarama işlemleri ve kanser tedavileriyle ilişkili risklerden daha ağır basıp basmadığı net olmadığında, tartışmalar ortaya çıkar. Gerçek şu ki kanser taramaları hayat kurtarmaktadır.
BİLİNÇLENDİRME VE TARAMA EN ETKİLİ MÜCADLEDİR
Kanser taraması eylemi, hem kanseri önlemede hem de erken teşhis sağlamada önemli bir rol oynar ve tedavideki başarı oranlarının artmasına ve nihayetinde yaşam beklentisinin uzamasına katkıda bulunur. Taramanın faydalarının, tarama işlemleri, sonraki tanı testleri ve kanser tedavileriyle ilişkili risklerden daha ağır basıp basmadığı net olmadığında, tartışmalar ortaya çıkar. Kanser taraması hem yanlış negatif hem de yanlış pozitif sonuçlar üretmeye yatkındır ve bu da tarama sürecindeki olası hataların dikkate alınmasının önemini vurgular. Ek olarak, taramanın nihayetinde iyi huylu (kanserli olmayan) bir tümör tespit etmesi durumunda kanser taraması aşırı tedaviye yol açabilir.
Kanser günümüzün önemli bir halk sağlığı sorunudur, gündemdeki yerini de korumaktadır. Sebebi bilinen ölümler sıralamasında kalp ve damar hastalıklarından sonra ikinci sıradaki kanser, öldürücülüğü yanında bıraktığı sakatlıklar ve tedavisindeki yüksek maliyetler nedeniyle iş gücünde ve ülke ekonomisinde çok ağır kayıplara neden olmaktadır. Kanser konusunda toplumda farkındalık sağlanması, toplum bilincinin geliştirilmesi ve kanser taramaları, kanserle mücadelede en etkili yöntemlerin başında gelmektedir. Ülkemizde de Dünya Sağlık Örgütünün önerdiği üç kanser türünde tarama yapılmaktadır.
Kadınlarda en sık görülen kanser
Meme kanseri de ülkemizde kanser tarama programında yer almaktadır. Türkiye’de kadınlarda en sık rastlanan kanserdir.
Kadınlarda meme kanseri tarama programı kapsamında;
- 20 yaşından sonra her kadına ayda bir kendi kendine meme muayenesi yapması için danışmanlığın verilmesi,
- Yılda bir doktor tarafından klinik meme muayenesi,
- 40-69 yaş arası kadınlara iki yılda bir mamografi çekimi önerilmektedir.
Tarama testleri Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM), Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM) ve Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) yapılmaktadır.
Ultrason, tek başına bir tarama testi değildir. Gerekli görüldüğünde diğer testlere eklenebilir. Meme MR'sinin ise ailesinde meme kanseri olan, yüksek riskli kişilerde faydalı olduğu düşünülmektedir. Ancak tarama amaçlı rutin kullanımı henüz önerilmemektedir. Günümüzde kabul edilen en önemli meme kanseri tarama yöntemi mamografidir. Risk taşıyan tüm kadınların, mamografinin yanı sıra fizik muayenenin de birlikte yapılması önerilmektedir.
MAMOGRAFİ
Mamografi, memenin röntgen filminin çekilmesidir. Memenin iki tabaka arasında sıkıştırılması ile çekilen mamografi, kadınlar arasında çok ağrılı bir yöntem olarak bilinir. Doğru ve tecrübeli bir radyoloji teknisyeni tarafından çekilen mamografinin, hiçbir zaman dayanılmayacak kadar ağrılı olmaması gerekir. Mamografiyi çeken teknisyenin bilgili ve tecrübeli olması, çekilen mamografinin kalitesi açısından da büyük önem taşır.
Mamografinin en önemli özelliği çok hassas bir teknik olmasıdır.
Mamografi ile ilgili korkulardan birisi de mamografi çekilirken alınan ışınların kanser oluşturma korkusudur. Günümüzde çağdaş teknoloji ile üretilen mamografi cihazları ile alınan ışın dozu çok düşüktür. Mamografi çekimi ile alınan ışın dozu, normalde birkaç ayda içinde bulunduğumuz çevreden aldığımız radyoaktif ışın dozuna eşittir. Buna rağmen mamografi cihazının düzenli olarak kalite kontrolü yapılmalı, ışın dozları ölçülerek ayarlanmalıdır. Bu nedenle düzenli mamografi cihazı kalite kontrolü yapılan merkezlerde çekilen mamografi ile daha az ışın dozu alınır ve risk, daha da azalır.
ULTRASON
Mamografi ve ultrason çekimleri ve bu tetkiklerin değerlendirilmesi, radyoloji dalında farklı bir uzmanlaşmayı gerektirmektedir. Mamografi çok hassas bir teknik olduğu için filmi çeken cihazın fiziksel kalibrasyonundan, filmin banyo suyunun ısısına kadar bir dizi fizik parametre ölçülüp uygun şekilde ayarlanmaz ise, bir toplu iğne ucu büyüklüğündeki kireç çökeltisi görülemez ve meme kanserinin ilk bulguları atlanabilir.
Ultrason, ses dalgalarının farklı yansıması ile elde edilen görüntüleme yöntemidir. Tüm yaşlardaki kadınlarda kullanılabilir. Ultrasonun hiçbir zararlı etkisi yoktur, bu nedenle gebelerde de kullanılabilir. Gebe kadınlarda mamografi çekilmesi, özellikle ilk üç ay sakıncalıdır.
