Katar hayal Hürmüz gerçek

Türkiye, ABD ve İsrail’in saldırılarının ardından İran’ın kapattığı Hürmüz Boğazı’na alternatif ticaret ve enerji yolları sunmaya çalışıyor. İran’ı devre dışı bırakan ‘Orta Koridor’, Hürmüz Boğazı’na bağımlı olan Katar doğal gazı ve Irak petrolüne alternatif yol önerileri öne çıkıyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçen hafta yaptığı açıklamada “Türkiye istikrar adası ve güvenli liman olarak öne çıkıyor. Enerji iletim hatları için daha güvenli alternatifler konusunda görüşmeler başladı. Bu küresel krizin ülkemiz için yeni kapılar açacağına yürekten inanıyoruz.” demişti.

BAKAN BAYRAKTAR KATAR’A GİDECEK

Antalya Diplomasi Forumu’nda Bloomberg’e konuşan Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar da Hürmüz krizinin ardından Türkiye’nin gündeme getirdiği Katar-Türkiye-Avrupa doğal gaz boru hattıyla ilgili ilk temas için önümüzdeki günlerde Katar’ı ziyaret edeceğini söyledi. Katar’ın doğal gaz kaynaklarını Suriye üzerinden Avrupa’ya ulaştırmayı planlayan projenin, Katar’dan başlayıp Suudi Arabistan, Ürdün, Suriye ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanması hedefleniyor.

Boru hattının olası maliyeti, Hürmüz Boğazı ve Avrupa’nın Rusya’dan ithalatı ile karşılaştırıldığında ise projenin güçlüğü ortaya çıkıyor.

İran savaşından önce Hürmüz Boğazı’ndan günde 300 milyon metreküpten fazla gaz eşdeğeri LNG geçiyordu ve dünyanın LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si oluşturuyordu. Hürmüz’den geçen LNG’nin yaklaşık yüzde 10-15’i Avrupa’ya taşınıyordu. 2022’den sonra Rusya’dan doğal gaz ithalatını da azaltan Avrupa için Hürmüz Boğazı’nın kapanması, enerji tedarikini sıkıntıya sokan bir gelişme oldu.

RUSYA VE HÜRMÜZ’DEN DAHA MALİYETLİ

Söz konusu krizi fırsat olarak gören hükümet, Katar-Türkiye-Avrupa doğal gaz boru hattı önerisiyle Avrupa’nın Rusya ve Hürmüz’e bağımlılığına alternatif yaratmayı amaçlıyor. Avrupa, Rusya’dan günde 100 milyon metreküp, Hürmüz’den 40 milyon metreküp doğal gaz ithal ediyor. Katar-Türkiye-Avrupa doğal gaz boru hattı ile en iyi senaryoda günde 100 milyon metreküp ithal edebileceği değerlendiriliyor. Avrupa’nın ise günlük gaz ithalat ihtiyacı 1 milyar metreküpü aşıyor.

Asıl sorun ise boru hattının maliyetinde görülüyor. Avrupa’nın Rusya’dan doğal gaz ithalatında metreküp başına maliyeti 5 dolar, Hürmüz Boğazı üzerinden ithalatında ise metreküp başına 8 dolar. Uzmanlar, söz konusu boru hattında metreküp başına maliyetin 12 doları aşacağını tahmin ediyor.

MALİ AÇIDAN VERİMSİZ GÜVENLİK AÇISINDAN RİSKLİ

Hedeflenen boru hattının uzunluğu da projeyi mali açıdan verimsiz hale getiriyor. Dünyanın en uzun boru hatları olan Trans-Akdeniz 2 bin 500 kilometre, Kuzey Akım bin 200 kilometre, TürkAkım 930 kilometre. Katar-Türkiye-Avrupa hattının ise yaklaşık 4 bin kilometre olması gerekiyor. Söz konusu hattın uzunluğu ve jeopolitik çatışmaların bulunduğu bölgelerden geçmesi nedeniyle mali açıdan verimsiz, güvenlik açısından riskli olması dikkat çekiyor.

BENZER MALİYETTEKİ EASTMED İPTAL EDİLMİŞTİ

Daha önce fizibilite çalışması yapılan Doğu Akdeniz Boru Hattı (EASTMED)’nın, 15 milyar dolarlık maliyeti çıkmış ve verimsiz olduğu gerekçesiyle iptal edilmişti. Uzmanlar, Katar-Türkiye-Avrupa boru hattının maliyetinin de 20 milyar doları aşacağı ve verimsiz olacağını belirtiyor.

TÜRKİYE, İRAN VE RUSYA İLE SÖZLEŞMELERİNİ YENİLEMEDİ

Hükümet, Avrupa’nın tedarik zincirine alternatif yaratma hedefleriyle mali açıdan hayal olan girişimlerle uğraşırken, komşu ülkelerden ucuz enerji tedariki fırsatlarını ise değerlendirmiyor. Türkiye ile İran arasındaki doğal gaz anlaşmasının süresi bu sene son buluyor. 18 Nisan’da İran gazı ile ilgili açıklama yapan Bakan Alparslan Bayraktar, anlaşmanın yenilenmesi için görüşmelerin halen başlamadığını dile getirdi. İran ile yürürlükte olan anlaşmanın yenilenmesi için görüşmelere başlamayan Bayraktar, henüz hayal olan Katar-Türkiye-Avrupa boru hattı için görüşmelere Katar’a gidiyor.

Hükümet, 2025 yılında biten Rusya ile doğal gaz anlaşmasını da yenilememişti. Sözleşmeyi yalnızca bir yıl uzatan ve yenileme görüşmelerine başlamayan Türkiye, Hürmüz krizinin ardından enerji maliyetlerinin artmasıyla da ciddi ölçüde zarar etti.