‘Muhteşem Türk’ün harika taklidi! Amerikan ahşabından ‘yerli’ tarih

Son dönemde sosyal medyada yaygınlaşan ve bir akıma dönüşen Merik Konağı, tarihsel çelişkileri içerisinde barındırıyor. Türkiye’nin ilk mobilya ve mimarlık müzesi olarak bilinen Altın Köşk, 2008 yılında kapılarını açtı. Vatandaşların uğrak noktası olan Konak, Osmanlı mimarisinden parçaların taklitlerini yaşatıyor.

Merik Konağı, ismini Bozkurt’un annesi Meryem Hanım’ın Sivas Kangal’a bağlı Mamaş Köyü’ndeki lakabı olan “Merik”ten alıyor. Köyde asker mektuplarını okuyan ve eğitime verdiği önemle bilinen annesinin anısına kurulan bir vakfa gelir sağlaması planlanan bu yapı, sıkça ziyaret ediliyor.

SARAYLARIN BİR KOPYASI

Konağın inşası için İstanbul’daki saray, kasır ve köşkler başta olmak üzere yaklaşık 30 farklı tarihi yapı incelenerek 1000’e yakın form ve motif kopyalandı. Zanaatkarların el emeğiyle 7 yıl süren atölye çalışmalarının ardından ortaya çıkan yapının inşa amacını Ali Rıza Bozkurt şu sözlerle açıklıyor: “Bugün mimari dendiği zaman bütün dünyada koç kafalı bir kolon görüldüğü zaman herkes bunun Yunan stili olduğunu bilir ama skalaktik başlıklı Osmanlı mimarisi hakkında kimse bir şey bilmez. Sadece buna reaksiyon olmak üzere Ankara Bilkent’te bir ev inşa etmeye karar verdim.”

Bozkurt’un yerli kültür inşası iddiasının aksine Konak’ın dış cephesi Amerika Birleşik Devletleri’nden ithal edilen ve günümüzde ABD dışına çıkarılması yasak olan ‘sekoya’ (redwood) cinsi kızılağaçla kaplanmış.

Üzerine güneş vurduğunda parlayan ve binaya “Altın Köşk” ismini verdiren bu Amerikan ahşabı; yapının dışa dönük itibar ve zenginlik gösterisinin en somut parçalarından biri.

DOLMABAHÇE’DEN HACER-ÜL ESVED’E ESERLER

Merik Konağı’nın koleksiyonu, Osmanlı’nın son dönemine ait pek çok eşyayı barındırıyor. Hanedanın dağılmasıyla yasa dışı yollarla yurt dışına kaçırıldığı belirtilen ve 1990’lı yıllarda Bozkurt ailesi tarafından uluslararası müzayede salonlarından satın alınan eşyalar, müzenin ana hattını oluşturuyor.

Bu eserler arasında, mobilya ustalığıyla bilinen Sultan II. Abdülhamit’in bizzat yaptığı el oyması oturma grupları, Sultan Abdülaziz’in tahtları ve Sultan Vahdettin’in Dolmabahçe Sarayı’nda kullandığı misafir takımları yer alıyor. Bahçesindeki havuzu İran’ın Şiraz kentinden gelen ustalar tarafından yapılan müzenin dini objeler koleksiyonunda ise dikkat çekici bir parça bulunuyor. Suudi Arabistan’daki Mekke tünellerini inşa eden Bozkurt’a dönemin Suudi Kralı tarafından hediye edilen Hacer-ül Esved’den bir parça da bu müzede sergileniyor. Dini inancın en kutsal emanetlerinden birinin, şahsi bir yapıda koleksiyon nesnesi olarak yer alması, dikkat çeken bir başka ayrıntı.

HACI BAYRAM VELİ MOTİFLİ MASADA TUNÇ HEYKELLER

Mekânın estetik ve kültürel açıdan en dikkat çekici kısımlarından biri ise ana yemek salonunda yer alıyor. Bu salonda yer alan ve üst tablası Hacı Bayram Veli’ye hediye edilmiş bir şamdan üzerindeki dini figürlerden ilham alınarak tasarlanan devasa ahşap oyma masanın ayakları bulunmuyor.

Masa, Ali Rıza Bozkurt’un eşi ve üç kızının yüzlerinden modellenmiş, yöresel “çayda çıra” figürünü andıran dört adet tunç kadın heykelinin dizleri üzerinde duruyor. Kutsal sayılan motiflerin, aileyi onurlandırmak amacıyla yaptırılan heykellerle bir lüks mobilyada birleştirilmesi; kültürel değerlerin bağlamından koparılarak nasıl bir tüketim ve gösteriş nesnesine dönüştürüldüğünü belgeliyor. Türk kültüründe aile üyesi kadınların misafirlerin karşısında oyun oynamadığı ise bilinen bir gerçek.

HAREMDE ATATÜRK FOTOĞRAFI

Merik Konağı, barındırdığı objelerin yanı sıra duvarlarına asılan portrelerin yerleşimiyle de kurucusunun tarihsel bakış açısını yansıtıyor. Konağın ziyaretçileri karşılayan geniş ve görkemli salonlarında, Osmanlı’nın son padişahı Vahdettin’e ait fotoğraflar ile Ali Rıza Bozkurt’un dönemin ABD Başkanı Bill Clinton ile çektirdiği kareler başköşelerde sergileniyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün portresi ise yapının ana gezi aksından ziyade, “harem” olarak adlandırılan iç bölümde konumlandırılmış durumda. Tüm bu tercihler, “tarihi yaşatma” iddiasıyla yola çıkan yapının, kurucusunun kişisel vizyonu, tercihleri ve siyasi-ticari bağlantıları doğrultusunda şekillenen bir vitrin olduğunu açıkça ortaya koyuyor.