Petrolün krallığı biter mi?

Başka deyişle ne zaman yeryüzünde üretim (gıda ya da sanayi) açısından bir yetersizlik ya da kıtlık baş gösterse ya icatlar başlar ya da devrimler peş peşe gelir. Kimi zaman ikisi bir arada olur. Günümüzde ortaya çıkan üretim-tüketim sıkıntıları, dar boğazları ve savaşlar, yeni bir çağa girilmekte olduğunu haber veriyor. Çünkü devrim ihtiyaçlardan doğar. İnsanın başı sıkıştığında yeni icatlar, çıkış yolları arar. Türk boyu demircilerinin Orta Asya’dan demirdağı delip çıkması gibi…

SANAYİ DEVRİMİ

Tarihte tekerleğin icadı (M.Ö. 6000-4000’lerde antik Mezopotamya/ Irak’da Sümerler’in tahta, Doğu Avrupa/ Karpat Dağları havzasında bakır madencilerinin tahtalı-demirli ve Anadolu’da demir çağında yapılan demirden tekerlekler), insanlığın üretim kapasitesini değiştiren en önemli mühendislik harikası sayılmaktadır. Kömür, demir ve tüm maden taşımacılığını ve ticareti geliştiren, dolayısıyla sanayileşmeye kapı açan ilk devrim tekerlekle başladı denilebilir. Sonraki çağlarda demiryolunun icadı (İngiltere, raylı sistem ve buharlı lokomotif 1825) sanayi devrimini hızlandırır.

Sanayileşme, raylı sistemle kömür ve maden taşımacılığını hızlandırır, fabrikalaşma ve şirketleşme (kapitalizm) aşamasında bu kez artık akaryakıta geçilen çağlar başlar. Doğudan gelen tekerlek, insanlığın üretim zorluklarını aşarken batıdan gelen sanayi devrimi, fabrika üretimini sağlamak, devleşen sanayi üretim tesislerini ve ağlarını ayakta tutmak için gereken, artık demir, kömür, buhar değil petrol ürünleridir.

PETROLÜN GÜCÜ

Petrol, M.Ö. 1. yüzyılda Çin’de bulundu. Bambu borularla taşınıp kullanılıyordu. 1859’da Amerika’da bulunup mazot, benzin, ilaç, gübre, plastik peotisit vb. kimyasal ürünlerin yapımında kullanılmaya başlandı (Pennsilvanya). Şirketler kuruldu. 1878’de L. Nobel ilk petrol tankerini, büyük petrol şirketi Branobel için devreye aldı ve Hazar Denizi üzerinden petrol taşımada devrim yarattı. 20. Yüzyıl başında Rusya, petrol üretiminde dünya piyasalarına hakimdi. Yüzyılın ilk çeyreğinde ABD, Rusya’yı geçti.

Petrol çıkarma alanları birçok ülkede kuruldu. 1930’da Texas Company, delme işlemi yapabilen ilk taşınabilir çelik mavnaları geliştirdi. Deniz platformları kuruldu. II. Dünya Savaşı sonrası Bakü ve Ortadoğu petrolünün kesilmesi Japonya’yı zayıflattı. ABD öne geçti. Dünya sanayisinde petrol, yaşamsal önem kazandı. Üretimi, dağıtımı, rafinajı ve perakende satışı açısından dünyanın en büyük sanayisi oldu. ABD; petrol şirketlerine petrol sahalarının kiralanmasında, sondaj ekipmanlarının maliyetleri ve sağlanması konusunda, petrol arama ve çıkarmanın hemen her aşamasında oldukça yüklü bir kamu sübvansiyon ile vergi indirimi sağladı. Ancak bugün ABD’nin petrol arama faaliyetleri oldukça yavaşlamış durumda. Dünyadaki en büyük petrol üreticisi ve halen birçok petrol kuyusuna sahip ABD’de, açılan petrol kuyuları projeleri beklemede. Küresel piyasaların (emperyalizm çağı) içinden geçtiği kriz, enerji sektörünün COVİD19 sürecinden çok etkilenmiş olması ve enerji yatırımlarının önümüzdeki süreçte azalacak olması gelişmeleri yavaşlatmaktadır.

PETROLE HAKİM OLMAK

Petrolü var ama işleyemiyor. ABD’nin, petrolü başka ülkelerden alışı bu yüzden mi? Ya da dünyanın en kaliteli ve hafif petrolüne sahip Ortadoğu ülkeleri ve Venezuela’ya saldırmasının altında, petrolünü işleme maliyetlerinin çok yüksek oluşu da olabilir mi? ABD neden kendi petrolünü işlemiyor da başka ülkelerle bu yüzden petrol savaşlarına giriyor? Kendisi ekonomik çöküntüde ve borçlu ABD, başka ülkelerin (Çin vb.) petrol yollarını kesmeye kalkıyor! Dahası ABD’nin bugünkü savaş stratejilerinin nedenini, petrol kullanım yollarını kesmek olarak açıklamak doğru olmaz mı? Çünkü tüm sanayi kuruluşlarının üretimi (özellikle işlenmiş) petrol ürünlerine bağlı. En başta otomobil sanayileri. Öyleyse petrolü işlemek ve kullanmak için ABD ve dünyada yepyeni enerjilere mi ihtiyaç var? Bu noktada akla gelen en önemli enerji kullanım biçimi elektrik olabilir mi?

Bilemiyorum, ama dünyanın enerji üretimine en çok ihtiyacı olduğu bir çağda petrol üretimini elinde tutan ABD’nin her yönden tıkanması, kanımca hem tümden dünyasal üretim yollarını kesiyor hem ABD’yi saldırganlaştırıp çökertiyor hem de dünyayı ve insanlığı yeni enerjiler aramaya yani devrim yapmaya yöneltiyor gibi…

ELEKTRİKLE YEPYENİ BİR DÜNYA

Yanılıyorsam bana söyleyin, ama ben elektriği insanlığın yeni enerji kullanım biçimi ve geleceği olarak görüyorum. Bu yolda yepyeni bir dünyanın kurulacağına inanıyorum. Şimdiden elektrikli araç kullanımının her alanda hızla yayılışına bakarak, geleceğimiz elektrik gücüne dayanıyor diyorum. Evet, dünya yepyeni bir devrim aşamasında. Sanırım bu da elektrik ya da yeni bir enerji bulma çağı olacak. Binlerce yıllık bir Orta Asya Türk masalında der ki:

“Gökyüzünü kara bulutlar sardığı, yeryüzünde fırtınalar çıktığı ya da işler fazlaca karıştığı zaman, biz yıldızlar davullarımızı çalmaya başlarız. Yani gökteki yıldız adamlar yeryüzüne iner. Alevli ateşin sahibi ve gökteki ışıktan ruh Tengri’den güç, Yıldırım Tanrısı’ndan ses alıp davullarını çalarak yeryüzünü değiştirirler. Masal deyip geçme, masal insanlığın sözlü tarihidir.”

(Gökyüzünün Davulları kitabımdan alıntıdır.)