Trump’ın ablukası Atlantik’i vuracak

ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da İran ile yürütülen barış görüşmelerinin sonuçsuz kalmasının ardından, küresel enerji arzının en hassas noktası olan Hürmüz Boğazı’nda deniz ablukası başlatacağını duyurdu. Karar, Tahran yönetiminin nükleer program konusundaki şartları reddetmesinin hemen ardınndan geldi.

Trump, yaptığı açıklamada, ABD Donanması’nın Boğaz’dan geçmek için İran’a ödeme yapan gemileri “tespit ve müdahale” yöntemiyle durduracağını ve ardından “su yolunu İran tarafından yerleştirilen deniz mayınlarından temizlemeye başlayacağını” belirtti.

Trump’ın abluka fikri ‘bumerang’a benziyor. Nitekim tarih boyunca hiçbir deniz ablukasının tek başına hasım ülkeye diz çöktürdüğü bir örnek bulunmuyor. Ne Birleşik Krallık’ın Napolyon döneminde Fransa’ya uyguladığı abluka, ne Amerikan İç Savaşı’nda Konfedere Devletlere uygulanan abluka, ne I. ve II. Dünya Savaşı’nda İngilizlerin Almanlara, Almanların İngilizlere uyguladığı abluka, ne Amerikalıların Japonya’ya, Küba’ya uyguladığı abluka, ne de İsrail’in Filistin’e uyguladığı abluka… Hiçbiri tek başına beyaz bayrak çektirmeye yetmedi.

‘İRAN YANIT VERİRSE DURUM KÖTÜLEŞİR’

Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, ABD Donanması’nın dünyanın en büyüğü olduğunu vurgulayarak, bu ablukayı sürdürmek için fazlasıyla kaynağa sahip olduklarını savundu. Wales, “Başkan, İran’ın nükleer silah sahibi olmasına asla izin verilmeyeceği mesajını vermek ve Tahran’ın haraç sistemine son vermek için donanmamızın gücünü kullanıyor.” dedi. Ancak askeri uzmanlar, ablukayı başlatmanın kolay, sürdürmenin ise çok daha karmaşık olduğu konusunda hemfikir.

Hudson Enstitüsü’nden emekli subay Bryan Clark, mevcut kuvvetlerin bir abluka kurma kapasitesine sahip olduğunu, ancak İran’ın doğrudan saldırıya geçmesi durumunda sistemlerin korunması için çok daha fazla gemiye ihtiyaç duyulacağını belirtti. Bölgede bulunan USS Abraham Lincoln uçak gemisi, müdahale operasyonları için bir ana üs görevi görecek. Ayrıca sekiz adet güdümlü füze destroyeri, boğazdan geçmeye çalışan tankerleri engellemek ve hava savunma şemsiyesi oluşturmak için hazır bekletiliyor. Uzmanlar, ABD destroyerlerinin, Hürmüz’ün dar coğrafyasında İran kıyılarından gelecek saldırılara karşı çok daha az tepki süresine sahip olacağı konusunda uyarıyor.

‘GEÇMİŞTE İŞE YARAMADI ŞİMDİ DE YARAMAZ’

ABD Donanması Subayı Jason Lancester da konuyla ilgili yazdığı bir makalede tek başına ablukanın başarısız olacağını belirtti. Lancester şu ifadeleri kullandı: “Tarih boyunca abluka, düşmanların dış ticaretini engellemek ve düşman savaş gemilerinin denize açılmasını önlemek için bir strateji olarak kullanılmıştır. Ancak, burada bahsedilen ablukaların hiçbiri tek başına savaşı kazanmamıştır. Bu savaşları kazanmak için karadaki birlikler düşman ordularını kesin bir şekilde yenilgiye uğratmış ve toprakları ele geçirmiştir. ‘Kan dökülmeden uygulanan uzaktan abluka’, Çin’i ABD’nin iradesine boyun eğdirmek için sihirli bir çare değildir. Her iki ülkeye yönelik bir abluka, ABD’nin kaynaklarını sınırlarına kadar zorlayacak ve bilinmeyen diplomatik riskler taşıyacaktır. Bu, geçmişte işe yaramamıştır ve gelecekte de tek başına bir strateji olarak başarısız olmaya devam edecektir. Bu, zafere giden yolda etkili bir yardımcıdır, ancak gizli bir silah değildir.”

‘SERT BİR YANIT VERECEĞİZ’

İran’da Hatem-ül Enbiya Merkez Karargahı tarafından yapılan açıklamada, Trump’ın talimatıyla bölgede başlatılan deniz ablukasına sert bir yanıt verilerek, Hürmüz Boğazı üzerinde “kalıcı bir kontrol mekanizması” uygulanacağı duyuruldu. Tahran yönetimi, İran limanlarının güvenliğinin tehdit edilmesi durumunda bölgedeki hiçbir limanın güvende olmayacağı uyarısında bulunarak, “güvenlik ya herkes içindir ya da hiç kimse için” ilkesiyle hareket edileceğini ve “düşman gemilerinin” boğazdan geçişine izin verilmeyeceğini ilan etti.

Açıklamada, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer konusundaki tutumu netleştirilerek, “düşman gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçme hakkının olmadığı” vurgulanırken, diğer gemilerin İran silahlı kuvvetlerinin düzenlemelerine uymaları koşuluyla geçiş yapabilecekleri belirtildi.

ENERJİ PİYASALARI VE SANAYİ ÜRETİMİNE DARBE

Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, halihazırda dünya petrol üretiminin yüzde 12’sine tekabül eden günlük 13 milyon varillik arzın kesilmesine neden olmuş durumda. Eğer ABD, İran’ın savaş boyunca sürdürmeyi başardığı günlük 2 milyon varillik “gölge filo” satışlarını da durdurursa, küresel piyasalardaki arz boşluğu telafi edilemez bir noktaya ulaşacak. Enerji piyasası araştırmacıları, bu durumun petrol fiyatlarını kontrol edilemez seviyelere çıkarabileceği uyarısında bulunuyor.

Asya genelinde fabrikalar enerji tasarrufu için üretimi kısıtlarken, Avrupa’daki bazı havalimanlarında jet yakıtı stokları tükenmeye başladı. Körfez ülkeleri için ekonomik tablo, pandemiden daha ağır bir yıkımı işaret ediyor; Capital Economics, Katar ekonomisinin yüzde 13, Birleşik Arap Emirlikleri’nin yüzde 8 ve Suudi Arabistan’ın yüzde 6,6 oranında küçüleceğini öngörüyor. Trump petrol fiyatlarının ABD ara seçimleri öncesinde yükselebileceğini kabul ederek, “Belki biraz daha yüksek olur, ama bu sürecin çok uzun süreceğini sanmıyorum.” iddiasında bulundu.

İRAN’IN ASİMETRİK YANIT KAPASİTESİ

Askeri uzmanlar, ABD’nin Venezuela ablukasına benzer bir strateji izleyeceğini öngörse de, İran’ın elindeki imkanlar bu kıyaslamayı zorlaştırıyor. Washington Enstitüsü’nden Farzin Nadimi, İran Devrim Muhafızları’nın (DMO) elindeki sürat motoru filosunun yüzde 60’ının hala sağlam olduğunu ve bu çevik botların devasa savaş gemileri için ciddi tehdit oluşturduğunu belirtiyor. Ayrıca İran, köşeye sıkıştırılması durumunda Suudi Arabistan ve BAE’nin alternatif boru hatlarını vurabilir veya Yemen’deki müttefikleri aracılığıyla Bab el-Mendeb boğazını tamamen kapatabilir.