Avrupa yangınla kavruldu dumanıyla boğuldu

Türkiye'de Ege Bölgesi-Balıkesir, Edremit, Ayvalık-Muğla-Fethiye bu hafta yangınlarla boğuştu. Hava çok sıcaktı ve rüzgar etkiliydi. Avrupa'da-Fransa, İspanya, İtalya- her yerde kontrolden çıkmış orman yangınları. Doğanın tahribi, canlı telefleri ve insan ölümleri. Uçağı ile, arazözü ile, itfaiyecisi ile herkes yangın söndürmede. Ama ormanlar durmadan yanıyor. Yanan ormanlardan kara duman gökyüzünü bürüyor. Yanan ormanların dev turuncu alev topları üstünde duman yayıldıkça yayılıyor.

SICAK HAVA DALGALARININ YANGIN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Yılın en sıcak günleri. Avrupa'nın şehirleri sıcak dalgası etkisinde. Sadece şehirler değil, yabanındaki ormanlar da yanıyor. Sıcak hava dalgaları etkisini gösterdiğinde, orman yangınları riski hızla artabilir. Uzun süren sıcaklık ve kuraklık bitki örtüsünü kurutur. Yol çevresindeki kuru otlar sadece bir izmarit, kırık bir cam şişeden yansıyan mercek etkisi yangın çıkarmaya yeter. Bunlar nedenin sadece bir parçasıdır; sıcak hava dalgaları orman yangınlarının yayılmasında başka roller de oynar. Sıcak hava dalgaları, orman yangınlarının tutuşmasını ve yayılmasını çeşitli şekillerde kolaylaştıran koşullar yaratır. Öncelikle, yüksek sıcaklıklar atmosferin nem ihtiyacını artırır; bu da havanın topraktan ve bitki örtüsünden nemi buharlaştırma hızını artırır. Sonuç olarak, bu çer çöp, ot, ağaç hızla kurur ve tutuşmaları kolaylaşır. Sıcak hava dalgaları gece nem oranını da düşürür. Daha kuru hava, yangınların daha uzun süre aktif kalmasına ve gecenin daha uzun saatlerinde yanmaya devam etmesine olanak tanır. Gelecekte iklim değişikliği etkisiyle daha da kurak ve sıcak hava dalgaları yaşanacak.

ORMAN YANGINI DUMANININ SAĞLIĞA ZARARLARI

Orman yangını demek "biraz kül biraz duman!" demek değildir. Orman yangını dumanını solumak sağlığımıza zarar verebilir. Orman yangını dumanında o kadar çok kimyasal bulunur ki bunları solumaya cesaret ister. Yangın dumanı; azot oksitler, uçucu organik bileşikler, polisiklik aromatik hidrokarbonlar, karbonmonoksit, karbondioksit ve partikül madde içeren acayip bir kokteyl gibidir. Evler veya binalar da yandığında, yanan elektronik eşyalar, mobilyalar, plastikler, boyalar ve daha birçok şeyden kaynaklanan daha da zehirli bir kimyasal duman karışımı açığa çıkabilir. Gökyüzünde seyrettiğimiz duman bulutu veya hava orman yangını dumanıyla puslu göründüğünde, duman bulutu içindekiler yerçekimi etkisiyle hemen yere düşemeyecek kadar küçük olan mini minnacık parçacıklardır. Bilim insanları bunları partikül madde olarak adlandırır. Bu parçacıklar çok küçüktür; akciğerlere kolaylıkla girebilir. Bunları soluduğunuzda sağlığınıza zarar verebilirler. Parçacıklar ne kadar küçükse, akciğerlerinize ve vücudunuza o kadar derinlemesine nüfuz edebilirler. Orman yangınları ne yazık ki son yıllarda bütün dünyada daha sık ve daha şiddetli hale geldi. Orman yangınları daha sık ve şiddetli hale geldikçe, duman da aynı şekilde gökyüzünde. Orman yangını dumanını solumak sağlık için risktir. Orman yangını dumanını solumanın bazı etkileri arasında nefes darlığı, öksürük, kaşıntılı veya sulanan gözler, baş ağrısı, döküntüler ve kaşıntı yer alır. Ancak duman daha ciddi zararlara da yol açabilir. Orman yangını dumanı olayları sırasında astım ve diğer solunum yolu hastalıkları nedeniyle hastaneye yatışların ve acil servis başvurularının sıklığı artar. Bu duman kokteylini soluduktan sonra vücutta iltihaplanmaya ve oksidatif strese -bir nevi hücresel paslanma- neden olurlar ve kana karışarak vücutta yayılıp diğer organ sistemlerini etkileyebilirler. Duman kokusu alabiliyorsanız, burnunuzda muhtemelen dumanı soluyorsunuz demektir. Orman yangını dumanını solumanın, erken doğum riskini ve gebelik sırasında diğer sorunları artırdığı, ayrıca kalp krizi ve felç gibi kalp damar sistemi sorunlarına yol açabileceği öne sürülmüştür.

DUMANDAN KORUNMA YÖNTEMLERİ

Bu durumda orman yangını dumanından korunmak için yapılması gereken ilk şey, dumanın ne kadar yoğun olduğunu ve ne kadar süreceğini bilmektir. Orman yangını dumanından kendimizi ve ailemizi korumak önemli. Öncelikle, yangına yakın yerlerde hava kalitesi endeksi seviyesine bağlı olarak korunmak için farklı öneriler vardır. Orman yangını dumanı sağlıksız seviyelere ulaştığında, mümkün olduğunca içeride, kapalı bir mekanda kalınmalı ve dumanın içeri girmesini önlemek için kapı ve pencereler sıkıca kapalı tutulmalı. Hava temizleyici cihazı gibi alet varsa kullanılmalı, ancak filtre kontrol edilmeli çünkü filtreler çabuk dolabilir. Benzer şekilde, evinizdeki ısıtma, soğutma ve havalandırma sisteminin filtresini kontrol edilmeli ve gerekirse değiştirilmeli. Herhangi bir nedenle dışarı çıkmak gerekiyorsa, iyi koruma sağlayan -N95 gibi- maske takmayı düşünmeli. Bu maskeler, çevrenizdeki havadaki partikülleri solumaktan sizi koruyabilir. Cerrahi maskeler gibi daha gevşek maskeler ise ağzınızın etrafında sıkı bir sızdırmazlık sağlamazlar ve nefes aldığınızda, tüm partiküllerle dolu hava maskenin kenarlarından solunabilir. Maskenin yüze sıkıca oturması önemlidir, böylece nefes aldığınızda hava maskeden geçer ve duman parçacıklarını yakalar, vücudunuza girip zarar vermelerini engeller. Şayet evinizde kapıdan pencereden hava sızıntısı varsa ve içeride duman görüyorsanız, iyi bir ısıtma, havalandırma ve klima sistemine sahip alışveriş merkezi gibi halka açık bir alana gitmeyi düşünmeli. Ne yangın ne de dumanı doğayı, canlıları ve insanı etkilemesin! Yangınsız ve dumansız bir gökyüzü!