Bahşişe vergi, teşekküre ceza

Avusturya hükümeti ciddi bir bütçe açığıyla karşı karşıya. Bu açığın nasıl kapatılacağına ilişkin tartışmalar parlamentoda sürüyor ve devlet televizyonunda canlı yayınlanıyor. Ben de bu görüşmeleri izlemek istedim. Hükümet adına Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı sorulara cevap veriyordu.
Sendikalar Birliği başkan yardımcılığından hükümete bakan olarak atanan Korinna Schumann zor bir durumla karşı karşıyaydı. Mecliste beş parti temsil ediliyor; bunlardan üçü hükümette yer alıyor. Muhalefetteki Yeşiller Partisi çoğu konuda Schumann ile benzer düşünceleri paylaşıyor. Diğer muhalefet partisi olan Özgürlükçü Parti ise konulara çok hâkim görünmüyordu. Bu durum bakan hanım için bir avantaj olarak görülüyordu.

BÜTÇE AÇIĞI VE ÖNERİLER

Bütçe açığını kapatmanın iki yolu dile getiriliyor: tasarruf ya da yeni vergiler. Tasarruf önerileri genellikle sosyal harcamaları hedef alıyor. Örneğin, İş Dünyası Dairesi tarafından işsizlere verilen mesleki eğitim yardımlarının kaldırılması ya da kısıtlanması gündemde. Ayrıca, sosyal yardımların azaltılmasıyla birkaç milyon avro tasarruf sağlanması planlanıyor. Sosyal haklar konusunda geçmişte duyarlı olan Schumann için bu kararlara onay vermek kolay olmayacaktır. Ancak hükümette olmak bazen özveri gerektiriyor.
Bakanın onaylamak zorunda kalacağı bir başka konu da bahşişlerden vergi ve sigorta primi alınması. Vergi Maliye Bakanlığı'nın, primler ise Çalışma Bakanlığı'nın alanına giriyor. Maliye Bakanı Markus Marterbauer —bir dönem Viyana İşçi Odası’nda baş ekonomist olarak çalışmıştı— şimdi geçmişte karşı çıktığı bir vergilendirmeyi onaylamak durumunda. Bahşişin nasıl deklare edileceği, herkesin aynı oranda bahşiş alıp almayacağı gibi konular tartışıldı; ancak milletvekillerinden net bir açıklama gelmedi.

BAHŞİŞİN ANLAMI VE ÇİFTE STANDART

Benim üzerinde durmak istediğim nokta, bahşişin anlamıdır. Avusturya’da lokantalarda müşteri memnuniyetine göre hesabın yüzde beş ila on beşi arasında bahşiş bırakmak yaygındır. Peki neden bahşiş sadece gastronomi alanında vardır? Başka bir hizmet için bahşiş verilse ne olur?
Viyana İşçi Odası’nda 39 yıl çalıştım; bunun 30 yılını danışmanlık yaparak geçirdim. Binlerce işçinin işverenlerinden alamadığı milyonlarca avroyu geri almalarını sağladım. Kurumumuzda yaklaşık iki yüz danışman görev yapıyor; her biri emekçinin hakkı için günde sekiz saat çalışıyor. Elbette maaşlarını kurum ödemektedir. Fakat bir danışmana memnuniyetinden dolayı bahşiş verildiği takdirde bu hemen rüşvet sayılmaktadır. O kişi anında işini kaybedebilir.

KİŞİSEL DENEYİMLER

Benzer bir örneği kendim yaşadım: Arabamın plakası kaybolduğunda polise gidip kayıp ilanı vermek istedim. Ücret 4 avro 40 centti; bende sadece 5 avro vardı. Bozuk param olmadığını söyleyip parayı uzattım. Kabul etmediler, tam ücret istediler. Eğer “60 cent sizde kalsın” deseydim, bu rüşvet olarak yorumlanacaktı. Belki de rüşvet vermekten başım derde girecekti. Para bozdurmak için yandaki lokale koştum.
Çalıştığım kurumda birkaç yılda bir, “hediye kabul etmeyeceğimize” dair bir belge imzalamamız gerekirdi. Yaklaşık bin kişinin çalıştığı bu kurumda, yalnızca bu konuyla ilgilenen bir birim vardır. Bu bölümün sorumlusu bir hanımla konuşurken, görevini sordum. Anlattıkları, konunun tam da özünü yansıtıyordu. Yani alınan hediyenin kontrolü çalışma alanının esasıydı. İş hukuku danışmanı hukukçu bir meslektaşıma, yapmış olduğu danışma hizmetinin karşılığı olarak bir hediye verilmişti. Bu hediye, danışmaya gelen kişinin yapmış olduğu meslektaşımın portresiydi. Hediyelerin kontrolünden sorumlu hanım iş arkadaşı bu hediyenin danışmana değil, kuruma ait olduğunu açıklamamıştı. Portreyi bu bölüme bildirmeseydi, hukukçu arkadaşım kim bilir neyle suçlanacaktı.
Garsonun bahşiş alması doğru ve hatta teşvik edici görülüyor. Devlet, vergisini ve sigorta primini alarak bunu daha da meşrulaştırıyor. Ancak başka bir alanda çalışan memur veya danışman teşekkür karşılığı benzer bir ödül aldığında bu “rüşvet” olarak değerlendiriliyor. Her ikisi de emek veriyor, maaş alıyor, hizmet sunuyor. Fakat biri ödüllendirilirken, diğeri cezalandırılıyor.