Direniş ve Devrimin Boyun Eğmeyen Sesi: Ziad Al- Rahbani

“Eğer sistem çalışmıyorsa... Sistemi değiştirin.” - Ziad al-Rahbani

Lübnan, radikal müzisyenliğin temel taşlarından biri olan Ziad al-Rahbani'ye, onu 69 yaşında kaybetmenin şokuyla veda ediyor. Kendini Filistin davasına adamış bir komünist olan Ziad, geniş bir coğrafyada silinmez müzikal parmak izlerini bıraktı. Nesiller boyu dinleyicileri, müzisyenleri ve aktivistleri etkileyen Ziad, zenginlerin tüylerini diken diken etti, muhafazakarları utandırdı ve liberalleri kızdırdı. Lübnanlı ikonlar Fairuz ve Assi Rahbani'nin oğlu olan Ziad'ın müzikal azmi ve krizdeki bir sisteme yönelik eleştirisi, diğerlerinin de bu sistemin çöküşü için şarkı söylemesini gerektiriyordu.

Hıristiyanlar ve tanınmış müzisyenler arasında göreceli bir ayrıcalık içinde doğan Ziad, anlaşılır bir şekilde erken yaşlardan itibaren yaratıcı bir yol izledi. Besteci babası Assi ve amcası Mansour, bugün Lübnan'ın en ünlü vokalisti olan annesi Fairuz için çığır açan eserler yazan ünlü Rahbani kardeşlerdi. Ziad provalara katılarak büyüdü ve aralarında Mısırlı besteci Mohammed Abdel Wahab ve Fairuz'un Filistin'e adanmış albümlerinin yapımcısı Filistinli Sabri Sherif'in de bulunduğu Arap müziğinin önemli isimleriyle tanıştı. Ziad sonunda Rahbani'nin mirasını devraldı ve 1980'lerden itibaren Fairuz'un ana söz yazarı oldu.

LÜBNAN KOMÜNİST PARTİSİ ÜYELİĞİ

Gençliğinde Ziad, Rahbani kardeşlerin prodüksiyonlarına katıldı ve besteci ve klavyeci olarak yeteneklerini sessizce uyguladı. Ailesinin mirasına yaklaşımı bazılarının tarif ettiği gibi yakıp yıkma politikası olmasa da Ziad kendi yolunu çizmeye başladı. Lübnan Komünist Partisi'nin (LCP) Filistin direnişiyle ittifak kurduğu bir dönemde sol politikaya ilgi duyan Ziad'ın yoksullar ve ezilenlerle kurduğu empati kendini hızla müzik yoluyla ifade etti. Varoluş nedenini müzikal tiyatroda buldu ve Film Amriki Tawil (Uzun Amerikan Filmi, 1980) ve Shi Fashil (Başarısızlık, 1983) gibi eserleri sosyal tabuları yıkarak sınıf ayrımcılığına keskin bir şekilde saldırdı ve işçi sınıfından karakterleri ön plana çıkardı.

1976'da Tel al-Zaatar mülteci kampındaki katliamdan tiksinen Ziad, Batı Beyrut'un maddi konforundan uzaklaşarak Müslümanların çoğunlukta olduğu bölgelerde ikamet etmeyi tercih etti. Siyonist işgaller ve 15 yıldan fazla sürecek zorlu bir savaş boyunca ülkeyi terk etmeyi ve başka bir yere sığınmayı reddetti. Ziad'ın içine girdiği radikal atmosferi kanıtlarcasına, Ghassan Kanafani'nin romanından uyarlanan, radikal oyun yazarı Kassim Hawal'ın yapımcılığını üstlendiği ve sosyalist Doğu Almanya'dan destek alan, Hayfa'ya Dönüş (1982) filminin müziklerini besteledi.

EZİLENLERİN SESİ OLMAYI TERCİH ETTİ

1985 yılında, işgallerin ve savaşın yıkımından muhafazakârlık ve mezhepçilik yükselirken, Ziad Ana Mish Kafir (Ben Kâfir Değilim) albümünü yayınladı. Başlıktaki parça, Lübnan'ın Hıristiyan ve Müslüman toplumlarında, yoksulların ve ezilenlerin karşılaştığı sorunlardan ellerini yıkayanlara saldırıyordu:

“Ben kafir değilim ama açlık var

Ben kafir değilim ama hastalık var

Ben kafir değilim ama yoksulluk var”

Aynı albümde yer alan Ziad'ın “al-Muqawama al-Wataniyya al-Lubnaniyya” (Lübnan Ulusal Direnişi) adlı şarkısı devrimci iyimserlik içeriyor ve ileride kazanılacak zaferlerin kehanetini yapıyordu. Bu şarkı daha sonra Fairuz tarafından, İsrail güçlerinin direnişçiler tarafından kovulduğu 2000 yılındaki Beiteddine Festivali'nde söylenmiştir:

“Güney ayakta kalırsa, çocukları da ayakta kalacaktır”

ŞARKILARINDA KAPİTALİZM ELEŞTİRİSİ

Ziad'ın bu erken dönemde tiyatro ve albümler için yazdığı politik şarkıların çoğu, o zamandan bu yana yeni nesillerin hayatlarıyla çarpıcı bir ilişki kurdu. Ziad'ın “Shu Hal Ayyam” (Ulaştığımız Zamanlar) adlı şarkısının sözleri doğrudan bir kapitalizm eleştirisidir:

“Öyle zamanlara geldik ki

Zenginler fakirlere veriyor diyorlar

Sanki para kendiliğinden çıkıyormuş gibi

Buna biraz, diğerine bir tomar

Ne güzel bir şarkı!”

Gazzeli ud sanatçısı Reem Anbar şarkıyı çalmıştı ve Ziyad hakkında şöyle diyor: "Etrafımızdaki adaletsizlik ve eşitsizliği gördüğümüz bugün, bu şarkı hala bizimle birlikte yankılanıyor. Ziad, Filistin ve özellikle Gazze'de yaşadıklarımıza gerçekten ses verdi."

Gazze Soykırımı'nın tam ortasında, 26 Temmuz'da Ziad'ın vefatı müzisyenlerin ve siyasi aktivistlerin ortak bir tepkisine sahne oldu. Mısırlı müzisyen Hazem Shaheen, Ziad'ın sonraki yıllarında, onunla birlikte sahne almıştı. “En yüksek mertebeden bir dost ve insan”ı kaybetmenin üzüntüsünü yaşayan Hazem, Ziad'ın siyasi bağlılığının başkalarına davranış biçimine de yansıdığını hissettiğini söyledi: “Kişisel düzeyde, kendi kariyeri için motive olmak yerine, genç sanatçıları desteklemek ve cesaretlendirmekle ilgilenen benzersiz bir özveriye sahipti.”

NASRALLAH’IN ÖLÜMÜ KADAR ÖNEMLİ

Lübnanlı söz yazarı Fadi Zaraket, Ziad'ın vefatının Hizbullah lideri Seyyid Hasan Nasrallah'ın kaybına benzer bir öneme sahip olduğunu düşünüyor: “Devrimci müzik, kültür, medya ve direniş için büyük bir kayıp.” Ziad son yıllarda Batı'nın Suriye'ye müdahalesini kınayan ve Lübnan'daki burjuva yozlaşmasını eleştiren bir siyasi yorumcu olarak kamuoyunun karşısına çıkmıştı. Filistin Halk Kurtuluş Cephesi'ne (PFLP) göre:

"Ziad Rahbani bir sanatçıdan daha fazlasıydı; yaşayan bir ulusal vicdan ve halkının davalarıyla ilgilenen, her zaman yoksulların ve ötekileştirilenlerin yanında yer alan, adaletsizliği, zorbalığı ve mezhepçiliği reddeden bir entelektüeldi... Hiçbir zaman tarafsız olmadı. Aksine, yoksulları, halkı, Filistin'i, Gazze'yi ve satılık olmayan bir vatan ve aşağılanmayan bir yaşamdan başka bir şey istemeyen devrimcileri destekledi."