Hoş geldin yaz mevsimi

Bahar kısa sürer Anadolu’da. Yaz başında otlar sararmaya, gelincikler solmaya başlar. Yaz mevsiminin kabusu aşırı sıcak havalar insanları bunaltıyor. Bu hafta Avrupa’yı kasıp kavuran alışılmadık derecede erken bir sıcak hava dalgası haberleri medyada yer aldı. Aşırı sıcaklığın insan vücuduna olumsuz etkileri vardır. Ayrıca sosyo-ekonomik ve fizyolojik faktörlerin risklerini de artırabilir. Bu nedenle sıcaklık genellikle “sessiz katil” olarak adlandırılır ve dünyanın birçok yerinde hızla en ölümcül aşırı hava olayı haline gelmiştir.

AŞIRI SICAKLIĞI ANLAMAK

Aşırı sıcağın neden tehlikeli olduğunu anlamak için öncelikle vücudumuzun buna nasıl tepki verdiğine bakmalıyız. Şöyle ki: İnsan vücudu, ideal sağlık için yaklaşık 36,5°C iç sıcaklığa ihtiyaç duyar. Isıya maruz kaldığında, vücudumuz sıcaklığını sabit tutmak için terleme yoluyla ısıyı dağıtma ve kan damarlarını genişleterek ısıyı dışarı atma gibi soğutma mekanizmalarını devreye sokar. Aşırı sıcak koşullarda, ortam sıcaklığı vücut sıcaklığımızı aştığında, bu fizyolojik süreçler olumsuz etkilenir. Yüksek nem seviyeleri ise durumu daha da karmaşık hale getirerek terin deriden buharlaşmasını ve dolayısıyla vücudun soğuma sürecini engeller. Güneydoğu Asya -Hong Kong ve Singapur-, Türkiye’de Antalya, Adana gibi yerlerde yaşayan insanlar için yüksek sıcaklıklar ve yüksek nem yeni bir şey değil. Mesela Antalya’da, Adana’da yılın büyük bölümünde sıcaklıklar 30°C’nin üzerine çıkıyor ve nemle birleştiğinde hissedilen sıcaklık daha da yüksek oluyor. Güneyde yaşayanlar yaz mevsiminde Toros dağlarındaki yayla evlerine taşınırlar. Yine de şehirde yaşayanlar ve bağ-bahçede çalışanlar için sıcağa bağlı hastalıklar görülüyor. Aşırı sıcaklıkların artışı, atmosferde ısıyı hapseden sera gazlarının etkisiyle gezegenimizin ısınmasının doğrudan bir sonucudur. Bu durum, Dünya’nın yüzey sıcaklığını yükselterek daha uzun ve daha sıcak sıcak hava dalgalarına yol açar. Yeterli dinlenme veya serinleme molaları olmadan yüksek sıcaklıklara uzun süre maruz kalmak, vücutta ısı birikmesine, soğutma mekanizmalarının yetersiz kalmasına ve bazen ölümcül olabilen ciddi ısıya bağlı hastalıklara yol açabilir. En yaygın olanlarından bazıları, aşırı terleme, halsizlik, baş dönmesi gibi belirtilerle kendini gösteren ısı bitkinliği ve yüksek vücut sıcaklığı, kafa karışıklığı ile bilinç kaybıyla kendini gösteren ve derhal tedavi edilmezse yaşamı tehdit edebilen ısı çarpmasıdır.

HER YER SIMSICAK

İnsanlar aşırı sıcaklara tahammülsüzdür. Bunalırlar, pestil gibi olurlar. Genellikle serin ortamlardan veya doğal gölgelerden yoksun olan kentsel alanlarda yaşayan insanlar özellikle savunmasızdır.

YENİ TEHDİT: GECE SICAĞI

Eski zamanlarda güneş batınca biraz serinlerdi ortalık. Kapı pencere açılırdı. Ferahlardık. Ancak hızla ısınan bir dünyada, başka bir sorun daha ortaya çıkıyor: Gece sıcağı. Geceleri sırılsıklam olmadan rahat rahat deliksiz uyuyabilen var mı? Batman bölgesinde buna çare olarak dam başlarına tahtlar kurulurdu bir zamanlar. Üstüne cibinlik gibi bir şey uydurulursa değme gitsin uykunun. Şimdi belki köylerde vardır benzer uygulama ama hepsi hatıralarda kaldı ne yazık. Geceleyin yüksek sıcaklıklar, vücudun gündüz ısısından kurtulmasını engellediği için insan sağlığına zararlıdır. Bu durum sadece uyku düzenini bozmakla kalmaz - fiziksel ve zihinsel sağlığı, bilişsel işlevleri ve yaşam beklentisini olumsuz etkileyebilir - aynı zamanda hastalık ve ölüm riskini de artırır. Bu durumda tek tercih klima serinliği. Klima erişimi olmayan insanlar – dünya nüfusunun çok büyük bir bölümü – özellikle risk altında. İklim değişikliğiyle birlikte geceler sadece ısınmakla kalmıyor; dünyanın birçok yerinde gündüzlerden daha hızlı ısınıyorlar. İnsanoğlu olarak sıcağa karşı fizyolojik tepkilerimizi iyi anlamamıza rağmen, “sessiz katil”den sık sık bahsetmenin bir nedeni var. Şiddetli fırtınalar veya depremler gibi daha acil tehditlerin aksine, ısıya bağlı rahatsızlıklar kademeli olarak birikebilir. Ayrıca savunmasız nüfusları orantısız bir şekilde etkiler ve ısı bitkinliği veya ısı çarpması gibi belirtiler aniden ve şiddetli bir şekilde ortaya çıkana kadar yakın tehlike olarak algılanmayabilir; bu da belirgin uyarı işaretleri olmadan ısıya bağlı hastalıklara ve ölümlere yol açar. Dahası, ısıya bağlı hastalıklar ve ölümler çok faktörlü olabilir; ısıya maruz kalma, bireysel yatkınlık ve altta yatan sağlık sorunlarının bir birleşimini içerebilir. Diyabet, böbrek hastalığı, solunum veya kalp damar rahatsızlıkları gibi önceden var olan rahatsızlıkları olan kişilerde, ısıya bağlı stres semptomları tetikleyebilir veya kötüleştirebilir, ciddi sağlık sorunlarına ve ağır vakalarda ölüme yol açabilir. Bu durumlarda, sıcaklığın ölüme olan kesin katkısını belirlemek karmaşık olabilir, çünkü sıcaklığın dolaylı bir rol oynadığı ölümlerin ısıya bağlı ölüm olarak sınıflandırılması daha az olasıdır.

AŞIRI SICAKLARDA NASIL GÜVENDE KALINIR?

Sağlıklı bir hayat sürmek ve aşırı sıcaklarda güvende kalmak için:

- Bol su için: Günde yaklaşık iki litre, yani sekiz bardak su için. Sıcak havalarda gün boyunca su içmeyi ve günde altı ila yedi kez, yani iki ila üç saatte bir idrara çıkma tavsiye edilir.

- Besleyici yiyecekler tüketin: Karpuz, şeftali, çilek, üzüm ve portakal gibi bol sulu yiyecekler, suyu sıkılabilen sebzeler ve çorba gibi sıvı gıdalar tüketin. Vücudun terlemesine neden olduğu bilinen baharatlı yiyeceklerden kaçının. Evde yemek pişirmekten kaçının ve eğer pişirmeniz gerekmiyorsa fırını yakmayın.

- Sorumlu bir şekilde egzersiz yapın: Açık havada egzersiz yapıyorsanız, vücudunuzun daha hızlı soğuması için gölgede veya kapalı alanda molalar verin. Pamuk, keten, bambu, polyester, naylon ve mikrofiber gibi nefes alabilen kumaşlardan yapılmış hafif, bol giysiler giyin. Egzersizden önce bol su için ve özellikle fiziksel aktivite bir saatten uzun sürüyorsa, her 15-20 dakikada bir su içmeyi unutmayın.

- Yerel hava raporlarını takip edin: Sıcaklık uyarıları ve ikazları hakkında gerçek zamanlı güncellemeler ve bildirimler sağladıkları için yerel meteoroloji servislerini veya haber kanallarını düzenli olarak kontrol edin. Mahalli yönetimler ve acil durum yönetim birimleri de genellikle sosyal medya platformlarında zamanında güncellemeler yayınlar, bu nedenle bunları da takip edin.

- Cep telefonunuzda hava durumu uygulamalarını kullanın: Aşırı sıcaklık koşulları hakkında bildirim sağlayan güvenilir hava durumu uygulamalarını indirin. Bu uygulamaların çoğu, kullanıcıların bölgelerindeki belirli hava olayları için uyarılar ayarlamasına olanak tanır.

- Acil durum uyarılarına kaydolun: Birçok şehir, vatandaşların kolayca kaydolabileceği yerel acil durum bildirim sistemleri veya topluluk uyarı programları uygulamaya koymuştur. Bu hizmetler genellikle aşırı hava olayları, örneğin sıcak hava dalgaları sırasında, sakinlere doğrudan kısa mesaj veya e-posta uyarıları gönderir.