Hücrelerimizin beslenme hafızası var

Evet, hücrelermizin beslenme hafızası var ve tükettiğimiz besinleri, özellikle sağlıksız besinleri, kolay kolay unutmuyorlar. Bu hafta 2018 yılında deney modelleri üzerinde yapılan bir araştırmadan bahsetmek istiyorum. Araştırma 3 gruptan oluşuyor: birinci grup sağlıklı diyet ile beslenen kontrol grubu, ikinci grup şişmanlatıcı-yağlı ve şekerli diyet ile beslenen “obezite” grubu ve üçüncü grup önce şişmanlatıcı diyeti tüketip sonrasında sağlıklı diyete yönlendirilen, bir nevi “iyileşmesi” hedeflenen grup.

DERİN ALTYAPI DEĞİŞMİYOR

Tahmin ettiğiniz gibi araştırmanın esas odak noktası değişen beslenme tarzının bazı sağlık parametrelerini nasıl değiştirdiğini belirlemek. İkinci grubun tükettiği şişmanlatıcı diyetin kan değerlerini bozmasının ardından üçüncü grupta temiz bir sayfa açıp sağlıklı beslenmeye başlayan grubun kan değerleri normale dönüyor mu? Tabi ki evet, tablo ne kadar kötü olursa olsun yeterli ve dengeli bir diyet modeline başlayan bir metabolizma her zaman daha sağlıklı değerlere ulaşacaktır ama bu çalışmayı özel kılan bir diğer nokta rutin bakılan sağlık parametrelerinin ötesinde metabolizmanın biraz daha derin hafızasında kalan, belki metabolizmanın bilinçaltı olarak tanımlayabileceğiz bir dizi farklı biyolojik göstergelere bakılmış olması. İşte bu noktada işler biraz karışıyor çünkü bu derin altyapıda sağlıklı beslenmeye dönüşe rağmen maalesef ikinci gruptan çok da farklı değerlerin oluşmadığı gözleniyor.

Bu durum bizlere çok önemli bir bulgu sundu. Kötü beslenme koşullarının yarattığı yıkıcı etki bazı hücrelerimiz tarafından kolay kolay unutulmuyordu. Aslında çıkarılacak dersler de çok belliydi. Sağlıksız beslenme koşullarından mümkün olduğu kadar uzak kalmak, mümkünse hayatlarımızda obezite ile hiç tanışmamak. Obezite ile mücadele konusunda geliştirilecek önleme ve müdahale politikalarının ne kadar kıymetli, ne kadar hayat kurtarıcı olduğunun altını çizmek. Ve hepsinden önemlisi sağlık hizmetlerinin her basamağında toplumumuzun sağlıksız beslenme alışkanlıklarına “dokunarak” hizmet verecek diyetisyen istihdamının gerekliliğinin belirmesi...

TEDAVİDEN DAHA ETKİLİ

Ama gerçek hayat bilim cephesinin kazandığı savaşlardan ders almak konusunda biraz dirençli. Ticaret Bakanlığı’nın kurye ile ulaştırılan teslimatlara ilişkin açıkladığı 2025 yılı raporundan öğrendiğimiz bilgilere göre eve ya da iş yerine yemek siparişi verenlerin ilk tercihi hamburgerden yana olurken market alışverişinde tüketicilerin en çok çikolata, gofret ve bisküvi gibi atıştırmalık ürünleri tercih ettiği bildirildi. Yani, potansiyel olarak vücudumuzun derin hafızasına kazınacak sağlıksız besin tüketimlerini birinci sıraya koyduk.

Sağlık sistemlerinde hastalıkları önlemek tedavi etmekten daha etkin bir stratejidir ama bireysel olarak beden sağlığımızı korumak, sağlıksız alışkanlıklarımızdan vazgeçmek ve yeni nesillerimizi sağlıklı beslenme bilgileri ile yetiştirmek gibi kişisel tercihler de çözümün önemli parçaları arasında yer almaktadır. Belki bazı hücrelerimiz yediğimiz hamburgerleri unutmuyor ama biz sağlıklı tercihlerimiz arkasında ne kadar güçlü kalırsak kötü anıları silme konusunda o kadar başarılı olabiliriz.

İlgilenenler için araştırma künyesi: Cell. 2018 January 11; 172(1-2): 162–175.