Hürjet için B planı: Eurofighter motoru

TUSAŞ’in Hürjet projesi hepimizin malumu. Başarılı bir tek motorlu jet uçağı. Sivil ve askeri versiyonları olacak. Tek tük ucan prototipleri hazır. Eğitim amaçlı da kullanılabilecek. KAAN projesinden muhtemelen 4-5 sene daha ileride olan ve ticarileşmeye daha yakın olan bir uçak.

Bu uçağın motorları konusunda bir dönem ( 2019’da) Eurofighter motoru olan EJ200 lerin kullanılması düşünüldü. TUSAŞ ve Eurojet arasında Paris havacılık fuarında anlaşma imzalandı. Devam eden senelerde Amerikan motoruna döndük ve General Electric’in F404 motorunda karar kıldık.( Malum TUSAŞ’ın motor üreten şirketinde GE ortak). Daha sonra, 2025’de ise ABD Senatosu bize kelek yaptı, yaptırımlar, örtülü ambargolar vs devreye alındı. Bugün hala kağıt üzerinde F404 motorunu alacağız gibi görünüyor ama aslında ABD Senatosu’nun keyfine bağlı vaziyet.

F404’leri kesin alamayız veya kesin alabiliriz diyemem çünkü neler görüşülüyor bilemiyorum. Ama bu yazıda önereceğim politika, ABD Senatosunun yarın bir gün vereceği karardan bağımsız olarak Eurofighter motorlarını da B planı olarak çalışmaktır.
Yani somut olarak şunları öneriyorum:

1)    EJ200 motorlarından kesin sipariş geçelim, misal 20 adet. Gelsinler, TUSAŞ’ın deposunda beklesinler. Tanesi 7 milyon dolar, Hürjet projesinin gecikme riskleri ve proje toplam bütçesi yanında devede kulak.

2)    TUSAŞ’da bir ekibe Hürjet’in EJ200 uyarlamasını çalıştıralım.
ABD senatosu F404 motorlarında sorun çıkartırsa Hürjet programını EJ200 ler ile devam ettirelim. Problem çıkmaz ise F404 ile üretelim. Aldığımız EJ200’ler zaten ziyan olmaz, 44 tane Eurofigter gelecek, onların ihtiyaçları için zaman içinde kullanılır veya eski uçak yenileme programlarında kullanırız. Gelecek 44 uçakta toplam 88 EJ200 motoru olacak.

F404 motorlu Hürjetler, ABD’nin ihracat kısıtlama programı olan ITAR kapsamında olacaklar ve ABD’nin izin verdiği ülkelere Hürjetleri satabileceğiz. İzin vermediklerine satamayacağız. EJ200 motorlu versiyon ise ITAR’dan kurtuluyor ve Avrupa ve 3. dünya ülkelerine satış için önemli avantaj oluşuyor.

EJ200 motorlarını ve F404 motorlarını karşılaştırdığınızda hemen her konuda EJ200 kazanıyor. EJ200’u üreten konsorsiyum Fransa harici bir Avrupa konsorsiyumu denebilir.

Normal şartlarda EJ200 motorunun alımını önermezdim çünkü üretici Avrupa konsorsiyumu içinde Almanya var ve yarın sorun çıkartabilir ancak zaten 44 Eurofighter anlaşması yapılmış yani zaten Almanya riskini politika yapıcılarımız almışlar. Tüm konsorsiyum ülkeleri ihracat kontrollerini bağımsız uyguluyorlar yani bu ülkelerden birinin yarın tedarik sorunu çıkartma ihtimali yüksektir. Bizim bu saatten sonra ilave motor satın almamız toplam program riskini artırmaz, azaltır. Yarın Almanya yeni ekipman için ambargo uygulasa bile o zamana kadar alınmış uçaklar ve yedek motorlar bizim ambarlarda olacak.

En kötü senaryolu düşünelim. Bize 44 tane Eurofighter geldi, milyarlarca doları ödedik, uçmaya başladılar. Derken Almanya sorun çıkardı ve Eurofighterlara teknik desteği, yedek parçayı, ekipmanı kesti. Belki uzaktan yazılıma müdahale ettiler (bilemiyorum mümkün mü?). Uçaklar yere çakılı kaldılar. İşte bu en kötü senaryoda dahi, 44 tane Eurofighter’daki 88 motoru sökeriz ve bunları 88 tane yerli Hürjet savaş uçağımıza takabiliriz. Yani en kötü senaryoda dahi günü kurtaracak bir çözümümüz oluyor. O gün için bugünden hazırlık yapmalıyız.

Peki milli savaş jeti motorumuzu daha erken geliştirirsek yine de EJ200’lere ihtiyacımız olur mu? El cevap: Evet olur çünkü TUSAŞ Hürjet için motor geliştirmiyor. Zaten Hürjet için yerli motor projesi yok. Yerli motor çok daha büyük KAAN için çalışılıyor. Yani o motor hazır olsa bile Hürjet programını kurtarmaz. (Zaten onun daha yolu çok uzun). TUSAŞ ise F404’leri Ankara da GE lisansıyla montajlayacak. Bu da yerli motor demek değil ve ITAR’dan kurtarmıyor.

Gelin EJ200 konusunda bir adım daha ilerleyelim. Madem Eurofighter siparişiyle paçamızı kaptırdık artık mecburen işin içindeyiz. Konsorsiyum üyeleri malum İngiltere, Almanya, İtalya, İspanya. Her ülke farklı komponentler üretiyor ama EJ200 motorunun son montajı tüm bu 4 ülkede de yapılıyor. Almanya malum egemen bir ülke değil ve ABD’nin dolaylı idaresi altında bir ülke. Bu durum muhtemelen diğer konsorsiyum ülkeleri için de pek istenen bir durum değil.

Türkiye olarak biz de talep edelim, bizde de EJ200 son montajı yapılsın. Kendi ürettiğimiz motor komponentlerini de zaman içinde bu motorlarda kullanırız. TUSAŞ’ın zaten İspanya ile Hürjet ihracat anlaşması var, belki zaman içinde kendilerinin de ortak oldukları EJ200 motoruna dönmek isteyebilirler.

EJ ortaklığındaki en büyük ortaklar 33% hisse ile İngiliz Rolls Royce ve Alman MTU. (Üretimde RR payı daha yüksek). MTU firması bize Altay tank motorlarını vermeyen firma, bunların defterini dürmek gerekli. RR firmasının başında ise Tufan bey var ve firmayı bataktan döndürüp parlayan yıldız haline getirmeyi başardı. Hissedarları zengin etti, forsu yerinde. RR ile zaten THY cephesinde büyük işler yapılıyor. EJ200 projesini Tufan bey üzerinden yönetirsek başarılı olma ihtimalimiz yüksektir.