Ölümlü iş kazaları

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi; 2011 yılından itibaren farklı sektörlerden, iş kollarından, mesleklerden işçi, mühendis, akademisyen, iş güvenliği uzmanı ve işçi ailelerinin hayat verdiği bir ağ örgütlenmesidir.

Bu yazı, anılan Meclis’in 2025 yılı raporuna dayanmaktadır. Verilerin üçte ikisi ulusal basından; geri kalanı yerel basından, sendikalardan, hemşehri derneklerinden, işçilerin çalışma arkadaşlarından, ailelerinden, iş güvenliği uzmanlarından ve işyeri hekimlerinden sağlanmıştır. Saptanamayan ölümlü kazalar olabileceği belirtilmiştir. Raporda yer alan verilerin resmi kayıtlarla örtüşmediği belirtilmiştir. Rapor, sarsıcı bir dille kaleme alınmış olup, 2025 yılında en az 2 bin 105 kişi, yani her gün ortalama 6 işçi, iş kazalarında hayatını kaybetmiştir.

YÜZDE 84’Ü ÜCRETLİ

Kazalarda işçi ve memur olan ücretlilerden bin 761, kendi nam ve hesabına çalışan çiftçi ve esnaftan 344 kişi yaşamını yitirmiştir. Yani ölenlerin yüzde 84’ünü ücretliler yüzde 16’sını ise kendi nam ve hesabına çalışanlar oluşturmaktadır. Kazada ölen ücretlilerin yüzde 90-95 gibi büyük bir çoğunluğunu işçiler oluşturmuştur. Bu yıl 231 çiftçi ve 113 esnafın ölümü kayıt altına alınmıştır. Ölen çiftçilerin çoğunluğu 50 yaşın üstündedir. Çiftçilerin ölümleri tarım işkoluna, kendi nam ve hesabına çalışan ölümleri ise ticaret işkoluna kaydedilmiştir. Son dört yıldır, ‘ev kadını’ diye anılan ücretsiz ev işçilerinin çalışırken (özellikle cam silerken düşerek) ölümleri de kendi nam ve hesabına notunu düşerek genel işler işkolunda kayıt altına alınmaktadır. 2025 yılındaki kazalarda 14 ev kadını ölmüştür.

ÇOCUK, UCUZ İŞ GÜCÜ KAYNAĞI OLARAK KULLANILIYOR

Güvencesiz çalışma koşullarının geçerli olduğu ilk üç iş kolunda kazada ölenlerin sayısı 1179 olup toplamın yarısından fazladır. Uzun çalışma saatleri, yoğun çalışma, sigortasız çalışma ve her türlü kuralsızlığın hâkim olduğu bu işkollarında sendikal örgütlenme yok gibi ya da zayıftır.

İnşaatlardaki işçi ölümlerinin nedenlerine baktığımızda ilk üç sırada yüksekten düşme, ezilme/göçük ve elektrik çarpması yer almakta olup bunlar toplamın yüzde 70’i kadardır. Burada aşırı-yoğun-fazla çalışma ve önlem almama, çocuk ve göçmen işçilerin ucuz işgücü kaynağı olarak kullanılması söz konusudur.

İkinci sırada gelen tarım sektöründe ölenlerin 231’i çiftçi, 183’ü işçidir. İşçilerin büyük bir çoğunluğu kayıtdışı, güvencesiz ve kuralsız çalıştırılmaktadır. İşçi ölümlerinde üçüncü sırada gelen taşımacılık işkolunda ise şoförlerin ölümü resmi kayıtlarda trafik kazası olarak görülüyor. Oysa aşırı-fazla-yoğun çalıştırma, araç bakımının yetersizliği ve yol sorunları birçok tır, kamyon, servis minibüsü, taksi, ambulans şoförünün ölümüne yol açmaktadır. Bu yıl en az 272 şoför/muavin ölmüştür.

SENDİKASIZLAŞTIRMANIN SONUÇLARI

Metal işkolunda en az 108 ölümlü iş kazası tespit edilmiştir. Ama bu iş kolunda saptananın iki katı ölümlü iş kazası olduğu tahmin edilmektedir. Oto kaporta atölyelerinden, büyük otomotiv fabrikalarına, patlayıcı üretiminden kablo, boru, demir-çelik vb. üretimine kadar olan bu dev alanda aşırı derecede güvencesizlik söz konusudur.

2025 yılındaki iş kazalarında sanayi sektöründe 691, İnşaat sektöründe 521, Hizmet sektöründe 478, Tarım sektöründe 415 işçi hayatını kaybetmiştir. Sanayi ve Hizmet sektöründe sendikasızlaştırmanın sonuçlarının ortaya çıktığı ve genç/çocuk işçi ölümlerinin yoğunlaştığı gözlemlenmiştir.

2025 yılında ölümlü iş kazalarında Trafik, Servis Kazası nedeniyle 466; Ezilme, Göçük nedeniyle 374; Yüksekten Düşme nedeniyle 354; Kalp Krizi, Beyin Kanaması nedeniyle 299; Bilinmeyen ve diğer nedenlerle 612 işçi yaşamını yitirmiştir.

2025 yılında iş kazalarında 138 kadın ve 1967 erkek işçi hayatını kaybetmiştir. Oransal olarak ölenlerin yüzde 7’si kadın, yüzde 93’ü erkektir.

Yaş gruplarına göre; 14 yaş ve altında 26 çocuk işçi, 15-17 yaş arası 68 çocuk/genç işçi, 18-29 yaş arası 382, 30-49 yaş arası 874, 50-64 yaş arası 558, 65 yaş ve üstü 126, yaşını bilmediğimiz 71 işçi hayatını kaybetmiştir.

2025 yılında 50 yaş ve üstü en az 684 işçi hayatını kaybetti. Çoğunluğu Suriye, Afganistan ve İran’dan gelen 94 mülteci /göçmen işçi ölmüştür.

İş kazalarında ölenlerin yüzde 98’i sendikasız olup sendikalı olanlar yüzde 2’den ibarettir.