Topraksız tarım

Topraksız tarım aslında bir uzay teknolojisidir. Ay’da veya Mars’ta kurulacak kolonilerin oksijen ve besin gereksinmelerini karşılamak için tasarlanmıştır.

Yetiştirilecek bitkilerin gelişme aşamalarında gereksinme duyduğu besin maddeleri, suda çözünmüş olarak ortama verilir. Yüzlek havuzlar üzerinde yüzen viyollere dikilen fidelerin kökü, besin elementlerini ve oksijeni içeren su içinde kalacak şekilde üretim yapılırsa buna  hidroponik tarım denir.

Steril hale getirilmiş dere kumu, ısıl işlemle patlatılmış kayalardan oluşan perlit veya Hindistan cevizi kabuğunun liflerinden oluşan kokopit (cocopeat) gibi steril ortamlara dikim yapılırsa topraksız tarım olarak adlandırılır. Balkona asılan bir çuval içindeki perlit ortamına dikilen çilek fidelerine besin çözeltisini maşrapa ile dökerek veren amatörler vardır. Geniş ölçekli üretimin örtü altında yapılması uygundur.

YER SEÇİMİ

Sera yapılacak arazi su baskınlarına uğramayacak, nispeten düz bir alanda olmalıdır. Yeterli güneş ışığı alabilmesi için seralar, sabah ve akşam üzeri dağların gölgesinde kalmamalıdır. Hakim rüzgârlar incelenmelidir, konstrüksiyon 100 km/saat rüzgâr hızına dayanabilir. Sık sık dolu yağışları olan yerlerde sera kurulmamalıdır. Yeterli soğuk suyun olduğundan emin olunmalıdır.  Her mevsim büyük araçların da geçebileceği yol ve elektrik bağlantısı olmalıdır. Arazi büyüklüğü, yükleme ve boşaltma rampalarının, manevra ve park alanlarının ayrılmasına elverişli olmalıdır.

KURULUM

Seraların zemini betonla kaplanır. Isıtma ve sulama boruları döşenir. İçeride hava sirkülasyonunu sağlamak üzere aspiratörler yerleştirilir. Çatı yüksekliği en az 7 metredir. Çatıda böcek tülü gerilmiş havalandırma pencereleri bulunur. Sıcaklık ve nem ölçen aygıtlardan alınan verilere göre bilgisayar tarafından otomatik olarak açılır veya kapatılır. Bitkileri aşırı güneşlenmeden korumak için açılıp kapatılabilen gölge perdeleri vardır. İyi yönetilen bir serada insanlar ferahlık duyar.

Sera örtü malzemesi olarak saydam plastik veya cam kullanılabilir. Plastik örtülerin üç yılda bir yenilenmesi gerekir. Cam daha dayanıklıdır ancak maliyeti yüksektir. Seranın dışında besin maddeleri karışımının hazırlandığı ve sisteme pompalandığı bir oda bulunur. Mineral gübreler suda eritilerek bitkilerin gelişme  aşamasında gereksinme duyduğu besin maddelerini karşılayacak dozda borulara pompalanır.

Isıtma kömür veya doğal gazla yapılabileceği gibi jeotermal kaynaktan da sağlanabilir. Jeotermal atık suyun tekrar yer altına basılması gerekir. Bu masraftan kaçınılırsa günün birinde yer altı suyu biter. Doğaya bırakılan atık sıcak su, bor v.s. gibi ağır metal kirliliğine yol açar.

ÜRETİM

Kırlent büyüklüğünde yastıklara doldurularak sterilize edilen kokopit torbaları, zeminden 50 santimetre yüksekte olan hafif eğimli metal oluklara sıralanır. Alt kısımdaki borulardan akan besleyici sıvı, serum hortumuna benzer borucuklarla yastıklara bağlanır. Damlalar halinde akan sıvı, yastıkları ıslatır, fazlası oluklardan akarak depoya gider. Bu akış köklerin hava almasını da sağlar. 

Bir domates bitkisi, 7 metre yükseklikteki seranın üst kısmına doğru tele sarılarak büyür ve daha sonra tekrar aşağı doğru yönelerek 14 metreye kadar uzayabilir. Budama, bakım ve hasat işleri, ısıtma borularını ray olarak kullanan yüksekliği ayarlanabilen hareketli platformlar üstünde yapılır.

Tam otomasyonlu seralarda iklimlendirme ve besin eriyiği pompalanması bilgisayar kontrolündedir. Döllenme bombus arıları ile sağlanır.

AVANTAJLARI

Topraktan geçen hastalık ve zararlıların etkisi ortadan kaldırılmış olur. Böcek girişi engellenir. İklim koşulları kontrol edildiğinden mantar hastalıkları da azalır. Tarım ilacı kullanımı en az düzeye iner.   

Topraksız ortamda üretilmiş sağlıklı fidelerden, açıkta yetiştiriciliğe göre çok daha korunaklı bir ortamda özenle yetiştirilen ürünler, güvenle tüketilebilir.

Verim yüksektir. Bir dekar alandan 35 - 40 ton domates alınabilir. Yapay ışıklandırma ve karbondioksit gübrelemesi yapılırsa verim yükselir. Ürünün büyük kısmı fiyatların en yüksek olduğu dönemde piyasaya sunulur.

Tam otomasyonlu seraların yatırım maliyeti yüksektir. Daha çok dış satıma yönelik olan seraların en az 30, en fazla 200 dekar olması gerekir.

SAKINCALARI

Toprağın bünyesinde bitkilerin ihtiyaç duyduğu besin maddeleri, yedek olarak bulunur. İnert ortamlarda her şeyin zamanında ve yeterince verilmesi ve sıkı denetlenmesi gerekir. En ufak bir aksaklık, verimin düşmesine ve bitkilerin ölmesine yol açabilir. Üretim mutlaka işinin ehli bir üretim müdürü denetiminde yapılmalıdır.