Üniversite tercihi değil gelecek tercihi (2)

Geçen haftaki yazıma dayalı aldığım yazılı-sözlü iletiler nedeniyle üniversiteye başlayacak gençlerin yeğleyim (tercih) süreçleri konusuna devam edelim.

ÜNİVERSİTELER KAÇ KİŞİYİ BEKLİYOR?

Sınava 2,5 milyon genç girmişti. Bunların sadece 921 bin 225’i ilk kez başvuran, diğerleri mezuna kalanlardan! YÖK’ün yayımladığı kılavuza göre bu yıl Türkiye ve KKTC’deki üniversitelerde 805 bin 747 kontenjan (yaklaşık yarısı önlisans olmak üzere) bulunuyor. Kontenjanların 602 bin 117’si devlet, 184 bin 914’ü vakıf, 18 bin 716’sı ise KKTC üniversitelerine ayrılmış. Ayrıca okul birincilerine 17 bin 862, 34 yaş üstü kadınlara 10 bin 363, şehit ve gazi yakınlarına ise 3 bin 673 özel kontenjan sağlanmış. YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, kontenjanların üniversitelerin kapasitesi, işgücü piyasasının gereksinimleri ve geleceğin uğraşları dikkate alınarak planlandığını söylemiş. Umarız öyledir! İstatistiklere baktığımızda yükseköğretim (önlisans ve lisans) mezunlarındaki işsizlik oranı genel işsizlik oranından fazla (OECD ve Avrupa ülkeleri arasında birinciyiz!) ve işsizlerin neredeyse yarısı maalesef! Bir de milyonlarca genç mezuniyetinin dışında ve altında ve güvencesiz (prekarya olarak) çalışmaktadır.

SEÇİMDE KENT UNSURU ÖNEMLİ Mİ?

Bu konu adaylar için oldukça önemlidir. Çünkü okul dışındaki ortamda yaşamın birçok değişkeni var. Bunların başında yaşam maliyeti geliyor. Barınma (yurt, ev kiralama vb.), üniversitenin konumu ve ulaşım, toplumsal yaşam, geçimbilimsel koşullar ve hatta eğitim sürecinde kısmi zamanlı ya da eğitim süreci sonrasında tam zamanlı çalışabilme koşulları bile bu bağlamda sayılabilir. Bu koşulların bir de özdeksel olmayan boyutları var. Örneğin, arada bir gidiş-gelişler için kentin aileye yakınlığı, adayın yaşam biçimine uygun olup olmadığı vb. Özellikle yaşam maliyeti için bursları da iyi incelemek gerekir. Sadece üniversite bursları değil uğraşsal kurumların da bursları mevcut. Örnekse, İTKİB, Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, TOBB, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve hatta kimi özel kuruluşlar (Eren Holding vd.). Üniversite Araştırmaları (ÜniAr) tarafından öğrencilerin katılımıyla gerçekleştirilen ‘Öğrenci Dostu Üniversite Şehirleri Sıralaması’na da bakılabilir. Bu çizelgede ilk sırayı Eskişehir alırken ardından Mersin, Denizli, Manisa, Çanakkale vd. geliyor. Ayrıntılı çizelgeye ağ içinde ulaşılabilir. İstanbul Vakfı’nın yürüttüğü ‘Üniversiteli Genç Kadınların Sesinden İstanbul Araştırması’nın sonuçlarına göre, katılımcılar güvenlik, barınma ve ekonomik koşullar nedeniyle zorluk çekiyorlarmış. Katılımcıların yüzde 60’ı mezuniyet sonrasında İstanbul’da yaşamaya devam etmek istiyormuş. Buna karşın kentte iş bulabileceğine inananların oranı yalnızca yüzde 36’da kalmış. Katılımcıların büyük bölümü aylık 20 bin liranın altında bir bütçeyle geçinmeye çalışırken sıkıntı yaşıyorlarmış.   

ADAYLARIN YEĞLEYİMLERİ NEREDEN VE NASIL YAPILACAK?

Yeğleyimler, ais.osym.gov.tr üzerinden yapılıyor. Adaylar 739 farklı izlenceden 24 seçim hakkı kullanabilecekler. Temel Yeterlilik Testi (TYT) puanı hesaplananlar, Tablo 3’teki önlisans izlencelerini; Alan Yeterlilik Testleri (AYT) ve Yabancı Dil Testleri (YDT) ilgili puan türünde puanı hesaplananlar ise Tablo 4’teki lisans izlencelerini seçebiliyorlar. Seçimlerde en çok istenen izlencelere en üstte yer verilmesi daha ussal olabilir. Ayrıca bu izlencelere ait sıralamada alt sıralarda genişleyen seçimlere yer verilmesi uygun olabilir. Çift anadal ve yandal vb. olanakları da unutmamak gerekir. Kazanıldığında pişman olunacak bir izlenceyi yazmanın anlam geometrisi kuşkusuz yoktur. Hele de orayı kazanıp girmezseniz, ertesi yıl tekrar sınava girildiğinde Orta Öğretim Başarı Puanı (OBP) yarı yarıya düşecektir. Bu da 15-30 arası bir puan yitimi demektir. Seçim sırasında kılavuzdaki ‘Özel Koşul ve Açıklamalar’ bölümünü dikkatlice okumayanlar daha sonra sıkıntı yaşayabilirler. Vakıf üniversitelerini seçeceklerin ilgili bölüme ilişkin ücretleri göz ardı etmeden seçim yapmaları uygun olacaktır. Elbette bu ücretlerde indirimler ve burslar olabilmektedir. Hatta bu indirimler, seçim öncesi üniversiteyi ziyaret, bir mezun referansı, seçim sıralamasındaki yer vb. çok değişik (!) değişkenlere dek yayılmıştır. Seçim süresi içinde (29 Temmuz-10 Ağustos) seçim çizelgesinde değişiklik yapılabilmekte ve hatta tümüyle iptal edilebilmektedir.            

SEÇİM SÜRECİNDE ZAMAN VE DANIŞMANLIK ALMAK

Kimi adayların seçim çizelgesini son gün(ler)e bırakıp aceleyle karar vermeleri yanlış seçimlere yol açabilir. Bir de seçim sürecinde YÖK Atlas’ın yan ısıra ilgili uzmanlardan danışmanlık almak yararlı olabilecektir. Bu danışmanlar salt eğitim danışmanları olmamalı, bunun yanı sıra düşünülen üniversite ve bölümler sanal ortamda veya fiziksel olarak ziyaret edilmeli ve etken iletişimle soruşturma ve sorgulama yapılmalıdır. Ayrıca düşünülen uğraşla ilgili kurumlara ve bireylere ziyaret ve etken iletişimle bilgi almak çok yararlı olacaktır. Adayların seçim sürecinde yaşadıkları belirsizlik ve gelecek kaygısı, hata yapma korkusu vb. ruhbilimsel durumlar nedeniyle ebeveynlerince bir danışman-uzman ruhbilimci bulmaları ve çocuklarını yararlandırmaları da yararlı ve hatta gerekli olabilir.

Bir danışman videosu: https://www.youtube.com/watch?v=y916oQEk4VQ

YÖK ATLAS TERCİH SİHİRBAZI

22 Temmuz’da YKS sonuçlarının açıklanmasının ardından yeğleyim işlemleri 29 Temmuz’da başladı ve Ağustos’un 10’una dek sürecek. Bu süreçte YÖK adaylara yardımcı olmak için bir izlence sunuyor: YÖK Atlas Tercih Sihirbazı. Bu izlencede geçmiş yıllara ait taban puanları, başarı sıralamaları, kontenjan bilgileri ve yerleşen öğrenci sayıları ayrıntılı biçimde ulaşılabiliyor. İstenilen ölçütlere göre arama yapılabiliyor.

GÜVENİLİR OLAN ÖSYM VE ÜNİVERSİTELERİN SİTELERİ Mİ YOKSA YAPAY ZEKÂ MI?

Adaylar geleceğini biçimlendirecek yeğleyimlerini yaparlarken yapay zekâ araçlarından da yararlanabiliyorlar. Başarı sıralamaları, kontenjanlar, burs olanakları, hazırlık eğitimi, akreditasyon bilgileri,  özel koşullar vb. değişkenler her yıl değişebilmektedir.  Örneğin, 2026-2027 döneminde 7’si lisans, 9’u ön lisans olmak üzere 16 yeni izlenceye ilk kez öğrenci kabul edilecek. Kimi üniversiteler öğrencilerin iş yaşamına hazırlanmasını desteklemek amacıyla Mikro Yeterlilik İzlenceleri sunuyor. Örneğin, yapay zekâ, veri okuryazarlığı, siber güvenlik, dijital içerik üretimi ve toplumsal kitle iletişim araçları analitiği gibi izlenceler örnek olarak verilebilir. ÖSYM’nin örütbağındaki ve üniversitelerin örütbağlarındaki veriler en güvenilir verilerdir. Yapay zekâ yalnızca çözümlemede bir araç olarak kullanılabilir. Son kararı mutlaka adayın kendisi vermelidir. Yapay zekâdan yararlanırken, garantili-dengeli-riskli senaryolar oluşturması istenebilir. Yapay zekâya adaya ilişkin değişkenlere ait veriler de verilmelidir. Ancak yapay zekânın bireyi doğru tanıma dizgesi sıfır hata ile çalışamaz. En iyisi (insan danışman-yapa zekâ bileşiminden oluşan) melez bir dizge kullanımı olacaktır.

ÜNİVERSİTE SEÇİMİNDE ÜNİVERSİTELERİN SIRALAMALARI

Bu konu adayların önüne ‘marka üniversiteden mezun olmuş olma/olmama’ biçiminde bir baraj çıkabilmektedir. Ancak bu ilk yazımızda vurguladığımız gibi aşınan bir değişken olma özelliği taşıyor. Çünkü üniversite sıralamaları değişebilmektedir. Üniversiteler akademik başarı, araştırma performansı, eğitim kalitesi ve uluslararası bilimsel etki vb. ölçütlere göre sıralanmaktadır. Bu arada belirtelim ki, birçok kurumun yaptığı üniversite sıralaması mevcuttur. Örneğin, Center for World University Rankings (CWUR), QS 2027 Dünya Üniversite Sıralaması, Leiden (Hollanda) Dünya Üniversiteleri Sıralaması, Times Higher Education (THE) 2026 Dünya Üniversite Sıralaması, alternatif karneler olarak da UI Green Metric Yeşil Üniversite Endeksi, The Sustainability Impact Ratings Endeksi vb.

Ülkemizde Üniversite Araştırmaları (ÜniAr) da bir sıralama yapıyor: Üniversite Memnuniyet Araştırması.

Meraklısı bu çizelgelere ağiçinde ulaşabilir.

NOT: Yazı haftaya devam edecek.