16 Haziran 2024 Pazar
İstanbul 28°
  • İçel
  • Şırnak
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Şanlıurfa
  • Çorum
  • İstanbul
  • İzmir
  • Ağrı
  • Adıyaman
  • Adana
  • Afyon
  • Aksaray
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Ardahan
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bartın
  • Batman
  • Bayburt
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Düzce
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gümüşhane
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Hakkari
  • Hatay
  • Iğdır
  • Isparta
  • Kırşehir
  • Kırıkkale
  • Kırklareli
  • Kütahya
  • Karabük
  • Karaman
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kilis
  • Kmaraş
  • Kocaeli
  • Konya
  • Malatya
  • Manisa
  • Mardin
  • Muş
  • Muğla
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Osmaniye
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Uşak
  • Van
  • Yalova
  • Yozgat
  • Zonguldak

Enflasyon ve faiz oranları: ABD deneyimi – 2

Michael Roberts

Michael Roberts

Gazete Yazarı

A+ A-

Allianz Research, 2022'nin ikinci çeyreğinden bu yana Amerika'nın çeyreklik yıllık enflasyonundaki 9 puanlık düşüşü regresyon analizi kullanarak ayrıştırdı. Düşüşün 5,5 puanlık kısmının tedarik zinciri sorunlarının çözülmesinden kaynaklandığını tespit etti. Yani bu düşüşün yüzde 60'ına tekabül ediyor. Ancak AR, yüzde 9'luk düşüşün 2,7 puanlık kısmının "Federal Rezerv'in enflasyon beklentilerini yeniden sabitlemeye yardımcı olan sinyallerinden kaynaklandığını" düşünüyor. 'Sinyal verme' fikrinden ne anladığınızı size bırakıyorum. Diğer 2,2 puanlık düşüş ise destekleyici maliye politikası ve işgücü kıtlığının enflasyonist etkisine karşı koymak için gerekli olan yüksek faiz oranlarının talebi sıkıştırmasından kaynaklanmıştır. Bu analizi kabul etseniz bile 2022'nin ortasından bu yana ABD enflasyonundaki düşüşün yüzde 60-80'inin arz yönlü faktörlerden kaynaklandığı anlamına gelmektedir.

Bu da bizi enflasyonun 'yapışkanlığına' getiriyor. Enflasyon endeksinin hangi bileşenleri merkez bankasının faiz artırımlarına rağmen düşmedi? Cevap, keskin bir şekilde yükselen konut maliyetleri ve otomobil sigortası. FT makalesinin de kabul ettiği gibi: "Her ikisi de kısmen pandemik arz şoklarının - inşaatların azalması ve araç parçası sıkıntısı - bir ürünüdür. Gerçekten de şu anda daha pahalı olan araba sigortası, araçlardaki geçmiş maliyet baskılarının bir ürünüdür. Temel sorun talep değil, yüksek fiyatların yapabileceği çok az şey var."

FT makalesi şu sonuca varıyor: "Her iki durumda da para politikası genel geçer bir araçtır. Talebi hızlı, doğrusal ya da hedefe yönelik bir şekilde kontrol edemez. Diğer önlemlerin boşluğu doldurması gerekir. Tahminler, faiz oranlarının üzerinde çok az etkisi olan arz faktörlerinin şu anda ABD çekirdek enflasyonuna talepten daha fazla katkıda bulunduğunu gösteriyor." Aslında bu enflasyon yükselişi ve düşüşü boyunca ana itici güç arz olmuştur.

DURGUNLUK BAŞLIYOR

Şimdi nereye? Şu anki risk, emtia fiyatlarındaki yeni bir artış nedeniyle enflasyon 'yapışkan' kalırken, ABD ekonomisinin üretimde durgunluğa doğru yavaşlamasıdır. ABD ekonomisi geçen yılı reel olarak (yani enflasyon hesaba katıldıktan sonra) yıllık yüzde 3,4 oranında büyüyerek kapattı. Bu durum ana akım ve finans medyası tarafından coşkuyla karşılandı. EconForecaster, James Smith, "ABD ekonomisi çok iyi performans gösteriyor... Gerçekten de dünyanın gıpta ettiği bir ülkeyiz" dedi. Ancak daha sonra 2024'ün ilk çeyreğinde reel GSYH büyüme oranı yıllık yüzde 1,6'ya düşerek 2022'nin ilk yarısından bu yana en yavaş oranına geriledi.

Ayrıca ABD için PMI olarak adlandırılan en son ekonomik faaliyet anketleri de iç karartıcı sonuçlar vermektedir. 50'nin altındaki her seviye daralmaya işaret etmektedir. Nisan ayında ABD'nin hem imalat hem de hizmet sektörü PMI'ları birlikte ilk kez 50'nin altında kalmıştır. Dahası istihdam piyasası daha kırılgan görünmeye başlıyor. Elbette, ABD'nin resmi işsizlik oranı hala yüzde 4'ün altında (yüzde 3,9) ancak Ulusal Bağımsız İşletmeler Federasyonu'nun işe alım niyetleri anketinin de gösterdiği gibi ABD'li şirketlerin işe alımları, özellikle de küçük firmalar arasında azalıyor. NFIB anketi de istihdam artışına ilişkin iyi bir gösterge gibi görünüyor.

İSTİHDAM MESELESİ

Ve çalışanlar artık başka bir iş bulamama ihtimaline karşı iş değiştirme konusunda daha isteksiz. Gerçekten de son iki yılda yeni işlerin çoğu yarı zamanlı olmuştur. Tam zamanlı istihdam (her zaman daha iyi ücret veren ve daha iyi koşullara sahip olan) ise durgunlaşmıştır. Fed ve diğer merkez bankaları tarafından belirlenen yüksek faiz oranları enflasyonu kontrol etmiyor. Bunun yerine, kurumsal gelir artışı yavaşlarken özellikle küçük şirketler için borç ödeme maliyetlerini artırıyorlar. Dolayısıyla, mega 'Muhteşem Yedili' şirketleri hariç, karlılık azalmaktadır. Pandemi karantinaları sırasında hane halklarının biriktirdiği 'fazla tasarruflar' tükenmiş görünüyor. Amerikalılar gelecekteki ekonomik koşullar konusunda daha karamsar hale geldikçe Amerikan hane halkları arasında harcama güveni neredeyse iki yılın en düşük seviyesine geriledi.

Geçtiğimiz Kasım ayında eski NY Fed başkanı William Dudley şu yorumu yapmıştı: "Fed'in enflasyonu yüzde 2'ye düşürme konusundaki "nihai hedefine" ulaşması için işsizlik oranının yüzde 4,25-4,5'e yükselmesi mi gerekiyor? Eğer öyle olduğunu düşünüyorsanız, o zaman sert iniş kuvvetle muhtemeldir." Fed'in bir diğer eski ekonomisti Claudia Sahm'a göre işsizlik oranı üç ay boyunca dip seviyenin yüzde 0,5 puan üzerinde seyrederse, bu durum üretimde durgunluğun çok güçlü bir göstergesidir. Şu anda Sahm'ın bu göstergesi, önceki 12 ayın en düşük değerinin 0,36 puan üzerindedir. Yani henüz 'resesyon' eşiğinde değil ama yaklaşıyor.

ABD ekonomisinde son dönemde yaşanan büyümenin büyük bir kısmı göçteki büyük artışlar sayesinde gerçekleşmiştir. Ancak buradan bakıldığında, ABD ekonomisinin durgunluktan kurtulması ancak verimlilik artışının hızlanmasıyla mümkün olacaktır. Dahası enflasyonu düşük tutacak olan şey, saat başına işçi başına çıktıda yani yeni değerde bir artış olacaktır. Şimdiye kadar ABD'nin 2020'lerdeki üretkenlik artışı nispeten ılımlı kalmıştır.

Yapay zekanın bir 'verimlilik devrimi' yaratarak ABD ekonomisini, reel GSYH'nin uzun vadeli ortalamadan daha hızlı büyüdüğü ve enflasyonun düşük kaldığı kükreyen 2020'lere götüreceği umuluyor. Şu anda bunun tersi daha olası görünüyor.

ABD Enflasyon Faiz