26 Mayıs 2024 Pazar
İstanbul 15°
  • İçel
  • Şırnak
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Şanlıurfa
  • Çorum
  • İstanbul
  • İzmir
  • Ağrı
  • Adıyaman
  • Adana
  • Afyon
  • Aksaray
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Ardahan
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bartın
  • Batman
  • Bayburt
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Düzce
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gümüşhane
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Hakkari
  • Hatay
  • Iğdır
  • Isparta
  • Kırşehir
  • Kırıkkale
  • Kırklareli
  • Kütahya
  • Karabük
  • Karaman
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kilis
  • Kmaraş
  • Kocaeli
  • Konya
  • Malatya
  • Manisa
  • Mardin
  • Muş
  • Muğla
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Osmaniye
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Uşak
  • Van
  • Yalova
  • Yozgat
  • Zonguldak

Rehber öğretmen açığı kapatılmalı! Rehbersiz çocuk hayata hazırlanamıyor

Okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve liselerin üçte birinde rehber öğretmen (psikolojik danışman) yok. Okullara rehber öğretmen atamayarak biz neyi ihmal ediyoruz? Prof. Dr. Metin Pişkin, her öğrencinin sosyal, kişilik, kariyer gelişimi için rehberlik ve psikolojik danışmaya ihtiyacı olduğunu söyledi.

Rehber öğretmen açığı kapatılmalı! Rehbersiz çocuk hayata hazırlanamıyor

Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2023 verilerine göre, okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise düzeyinde 75 bin 19 okul/kurum var. Rehber öğretmen / psikolojik danışman sayısı ise sadece 42 bin 500. Sayıları 296 olan rehberlik araştırma merkezlerinde çalışanlar da buna dahil. Her okula bir rehber öğretmen (psikolojik danışman) verseniz, sayının 75 bin olması gerekir.

Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Genel Başkan Vekili Prof. Dr. Metin Pişkin, durumun zaten sayıdan anlaşıldığına, bu hesaba göre Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı en az 30 bin okulda/kurumda rehber öğretmen olmadığına dikkat çekti. Aynı zamanda Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı öğretim üyesi olan Pişkin, “Özellikle de pek okul öncesi öğretim kurumları ile öğrenci sayısı az olan küçük okullarda rehber öğretmen / psikolojik danışman yok” dedi. Pişkin, bir önceki Milli Eğitim Bakanı’nın, kendisinin de bulunduğu bir toplantıda ‘norm uygulamasını’ kaldırma sözü verdiğini, bakan değişince verilen sözün unutulduğunu belirtti. Pişkin, sorularımızı yanıtladı:

Rehber öğretmen açığı kapatılmalı! Rehbersiz çocuk hayata hazırlanamıyor - Resim : 1

ÇOCUĞU HAYATA HAZIRLAYAN KURUMLAR

  • Okullara rehber öğretmen (psikolojik danışman) atamayarak biz neyi ihmal ediyoruz? Rehber öğretmenler okullarda ne yapar?

Küçük okul, büyük okul, kent okulu ya da köy okulu hiç fark etmez, her öğrencinin sosyal gelişimi, kişilik gelişimi ve kariyer gelişimi için rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ihtiyacı vardır. Okullara rehber öğretmen / psikolojik danışman atamadığımız zaman her şeyden önce eşitliği bozmuş, bazı çocukları mağdur etmiş oluyoruz. O yüzden her okulda en az bir tane psikolojik danışman olmalıdır.

Okullar çocuğu hayata hazırlayan kurumlardır. Akademik gelişim, bunun sadece bir boyutu… Çocuğun sorun çözme becerilerinin geliştirilmesi lazım, iletişim kurması lazım. Sokakta iletişim, evde, okulda, iş yerinde, yarın evlenecek eşiyle, toplumda iletişim kuracak. Bunlar önemli.

Biz duygularımızı yönetemeyen bir toplumuz. Maçlarda şiddet olaylarını görüyoruz, sokakta görüyoruz, kadın cinayetlerini görüyoruz, yine evliliği yürütemeyen bir toplumuz, boşanmayı beceremiyoruz. Bunlarla hangi kurum ilgilenecek? Bunlar rehberlik ve psikolojik danışma konuları. Neden bu cinayetler işleniyor? Çünkü öfkesini yönetemiyor, duygularını kontrol edemiyor. Çocuğun kaç tane matematik sorusu yaptığı, kaç tane fizik sorusu çözdüğü, ne kadar başarılı olduğu kadar, bir bireyin çevresiyle olan iletişimi de önemli, duygularını yönetebilmesi önemli. Kaldı ki akademik başarının gerisinde de pek çok psikolojik faktör vardır.

  • Psikolojik danışmanlar sadece eğitim sektöründe mi çalışırlar?

ÜNİVERSİTEDE PSİKOLOJİK DANIŞMA

Okul öncesi kurumlar, ilkokul, ortaokul ve liselerde yaklaşık 20 milyon civarında öğrencimiz var. Ama toplum sadece bu öğrencilerden oluşmuyor. Mesela üniversitelerde bizim yaklaşık 8.5 milyon öğrencimiz var. Üniversitede de psikolojik danışma hizmetleri son derece önemli. Bizim üniversitelerimizde bu hizmetler henüz yeni yeni sunulmaya başladı. Mesela Amerika'da üniversite öğrencilerine yönelik psikolojik danışmanlık ayrı bir program, üniversitede çalışacak psikolojik danışmanlar bu bölümden yetişiyor.

  • Bizde var mı bu?

Bizde özellikle üniversitede çalışacak psikolojik danışman yetiştiren ayrı bir lisans programı yok. Ama bazı üniversiteler psikolojik danışma merkezi kurarak psikolojik danışmanlar veya psikologlar istihdam ederek öğrencilerin psikolojik ihtiyaçlarına yardım ediyor.

Rehber öğretmen açığı kapatılmalı! Rehbersiz çocuk hayata hazırlanamıyor - Resim : 2

KARİYER DANIŞMANLIĞI

PDR'nin bir diğer önemli hizmet alanı Kariyer Danışmanlığıdır. Bireylerin kariyer gelişimlerine ve kariyer planlamalarına destek olmak, bu süreçte kendilerini tanımaları, yetenekli oldukları alanları fark etmeleri, severek yapacakları faaliyetleri, kişilik yapılarını, ihtiyaçlarını bilmeleri, meslek değerlerini bilmeleri, iş gücü piyasasını tanımaları, kendilerine açık olan seçenekleri bilmeleri isabetli tercihler yapmaları son derece önemli. Bu seçimler hem lise seçerken, hem lisede alan seçerken hem üniversite seçerken, hem üniversitede program seçerken önemli. Çünkü öğrenciler bu seçimlerde bulunarak bir bakıma gelecek kariyerlerini biçimlendirmiş oluyor. Sonra okul bitince işe girmek var. İş arama tekniklerini, etkili bir özgeçmiş hazırlamayı, iş mülakatında başarılı olmanın yollarını bilmeleri gerekiyor. Bu süreçte bireye yapılan yardımlar onların gelecekte mutlu ve başarılı kariyer yapmalarını desteklemektedir. İşte kariyer danışmanlığı bireylerin kariyer gelişimine, kariyer planlamasına ve istihdamına yardım eden bir PDR alanıdır.

  • Okullarda meslek eğilimleri de artık çok erken yaşta saptanmaya, çocuklar yönlendirilmeye başlanıyor, bunda rehber öğretmenlerin rolü ne?

Biz buna meslek seçimi demiyoruz, kariyer gelişimi diyoruz. Çünkü üç yaşında bir çocuk bir karar vermiyor ama gelişim var. Kariyer gelişimine destek de yine okullardaki rehber öğretmenlerin, psikolojik danışmanların görev alanına giriyor. Bizim okullarda ayrı bir okul danışmanı, bir kariyer danışmanı yok. Okula atadığımız danışmandan çocuğun hem psikolojik gelişimine hem sosyal gelişimine hem kariyer gelişimine hem kişilik gelişimine yardım etmesini bekliyoruz. Okul öncesi yaştan itibaren bir kariyer bilinci kazandırma çabası olmalı çünkü ortalama zeka seviyesindeki bir çocuk yaklaşık olarak 4-5 yaşlarında çalışma hayatını fark ediyor.

EVLİLİK DANIŞMANLIĞI

İnsanlar evleniyor, evliliği başarılı bir biçimde yürütenler var, bunu beceremeyenler var. Evlilik, aile ve çift ilişkilerinde de sorunlar gittikçe artıyor, toplumda boşanma oranları her geçen gün artıyor. Dolayısıyla evlilik, aile ya da çift danışmanlığı hizmetleri de sağlıklı bir aile için oldukça önemli bir PDR alanı.

REHABİLİTASYON DANIŞMANLIĞI

Bizde henüz olmayan, rehabilitasyon psikolojik danışmanlığı var. Engelli olan veya bir kazadan sonra uzvunu, elini kolunu kaybederek engelli olan insanların çalışmasına, istihdamına destek olan bir danışmanlık alanı. Rehabilitasyon danışmanlığı kariyer ve istihdam danışmanlığı ile özel eğitim alanlarını birleştiren bir PDR alanıdır. Amerika'da güçlü bir meslek. Bizde henüz o noktaya gelmiş değil.

BAĞIMLILIK DA UZMANLIK ALANI

Yine bağımlılık biliyorsunuz çok büyük problemlerden biri. Hem madde bağımlılığı hem elektronik, dijital bağımlılık gittikçe artıyor. Geçen gün Amerika'daki PDR programlarını inceledim, epey bir akredite olmuş bağımlılık psikolojik danışmanlığı programları var, sadece bu alanda uzman yetiştiriliyor.

  • Okullarda görevlendirilmek üzere yetiştirilen psikolojik danışmanlar ayrı mı?

Psikolojik danışmanlar okullarda, Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında, Gençlik ve Spor Bakanlığında, İçişleri Bakanlığı’nın Emniyet Genel Müdürlüğü ile Milli Savunma Bakanlığı’nın psikolojik danışma birimlerinde, kariyer merkezlerinde, İŞKUR’da, özel istihdam ofislerinde çalışabilmektedirler. Ayrıca özel sektörde kendi firmasını açarak klinik ve ruh sağlığı psikolojik danışma hizmetleri ile aile danışmanlığı hizmetlerini sunan meslektaşlarımız da vardır. Bizim toplum modern bir toplum ama içinde bulunduğumuz Ortadoğu coğrafyasında savaşlar bir türlü eksik olmuyor. Doğal afetler eksik olmuyor, sürekli depremler, terör var, göç olgusu var, boşanma oranları artmış durumda, işsizlik oranları özellikle de eğitimli gençler arasında oldukça yaygın. Tüm bu sorunlar her yaştan bireyin topluma uyum sağlamasını güçleştiriyor. Bu nedenle bireyler psikolojik danışma hizmetlerine ve bu hizmetleri sunan psikolojik danışmanlara belki de her zamankinden daha fazla ihtiyaç duymaktadır.

UYUM O KADAR DA KOLAY DEĞİL

  • Giderek artan bir ihtiyaç mı bu psikolojik danışmanlık?

Artıyor çünkü dünya değişiyor, yeni sorun alanları çıkıyor ve her yaştan bireyler bu değişime ayak uydurmakta zorlanıyor. Artık çok farklı kültürlerle, farklı etnik gruplarla iç içe yaşıyoruz. Hemen hemen her ülkede böyle. Uyum o kadar da kolay değil. Teknolojiyi düşünün, hayatımızı bir taraftan kolaylaştırıyor ama bir taraftan da başka problemler yaratıyor. Bu nedenle PDR hizmetleri son derece önemli. Okullar da önemli ama okulun dışı da önemli.

KARİYER GELİŞİMİ ÜÇ YAŞINDA BAŞLIYOR

Rehber öğretmen açığı kapatılmalı! Rehbersiz çocuk hayata hazırlanamıyor - Resim : 3

  • Okullarda meslek eğilimleri de artık çok erken yaşta saptanmaya, çocuklar yönlendirilmeye başlanıyor, bunda rehberlerin rolü ne?

Biz buna meslek seçimi demiyoruz, kariyer gelişimi diyoruz. Çünkü üç yaşında bir çocuk bir karar vermiyor ama gelişim var. Kariyer gelişimine destek de yine okullardaki rehber öğretmenlerin, psikolojik danışmanların görev alanına giriyor. Bizim okullarda ayrı bir okul danışmanı, bir kariyer danışmanı yok. Okula atadığımız danışmandan çocuğun hem psikolojik gelişimine hem sosyal gelişimine hem kariyer gelişimine hem kişilik gelişimine yardım etmesini bekliyoruz.

Okul öncesi yaştan itibaren bir kariyer bilinci kazandırma çabası olmalı çünkü ortalama zeka seviyesindeki bir çocuk yaklaşık olarak 4-5 yaşlarında çalışma hayatını fark ediyor. Birkaç meslek adı duyuyor…

Meslekte yetenek önemli bir faktör. Yetenekli olunan bir alana yönelmek başarı getirir. Çocuğun onu fark etmesi gerekiyor. Sayısal yetenek ve sözel yetenek akademik yetenekler. Okulda başarılı olmak için gereken yetenekler. Ama meslekler sadece bu iki yetenekten ibaret değil.

Mesela çocuk diyor ki makine mühendisi olmak istiyorum. Peki sende mekanik yetenek var mı? Çocuk farkında değil. Sınavda sorulmuyor. Mimar olmak istiyorum. Şekil, uzay yeteneğin var mı? Üç boyutlu düşünebiliyor musun, tasarım yapabiliyor musun, çizim var mı? ‘Puanım tutuyor’ diyor çocuk... Mesleğe girdiğin zaman onlar lazım olur.

Yardım meslekleri var. Sosyal duygusal yetenekler önemli. Öğretmen olacak, psikolojik danışman olacak, empatik beceri önemli, iletişim becerisi önemli. Bunlar hep yetenek alanları.

Sonra çocuk ilgisini fark edecek. İlgi, bir mesleki faaliyetten elde edilen doyum, bir mesleği icra ederken severek yapmak, keyif almak demek. Sevmediğiniz faaliyetlerden oluşan bir mesleği yaptığınızı düşünün. Her gün işe gideceksiniz, hayatınızın yüzde 30'u iş yerinde geçecek. Sevecek miyim ben bu faaliyetleri? Kişilik özelliğini bilecek, ona göre seçim yapacak. Bazı mesleklerde içe dönük olmak, bazılarında dışa dönük olmak, bazılarında merhametli, yardımsever olmak, bazılarında dikkatli olmak, ciddi olmak lazım. Her bir mesleğin gerektirdiği farklı kişilik özelliği var. Bunları bilmeden nasıl karar verilir?

Lise seçiyorsunuz. Türkiye'de on üç lise çeşidi var. Meslek liseleri kendi içinde türler epey de çoğalıyor. Bunu bilmesi lazım. Liseye gidiyor çocuk, bir sene okuyor, alan seç diyoruz. Sayısal, özel, eşit ağırlık, yabancı değil. Meslek liselerinde 250-300 çeşit alan ve dal var. Onu bitirdiği zaman, üniversite sınavına girdiği zaman, 209 tane üniversite var. Bin küsur tane lisans ve ön lisans programı var. Üniversite bittiği zaman, binlerce kamu, özel iş yeri var.

Okul öncesinden çocuğun kariyer gelişimine yardım ederseniz, kendini, seçenekleri daha iyi tanır, çalışma hayatını bilir, günün birinde kariyer konusunda sağlıklı kararlar verebilir.

  • Bir rehberler ordusuna ihtiyacımız var!

Özel okullarda bazen yüz kişiye ya da dokuzuncu, onuncu gibi her sınıf düzeyine ayrı bir psikolojik danışman görevlendiriliyor ama kamuda henüz o duruma gelemedik. Bazen bin kişilik okula bir tane atanıyor, öğrenciyi tanıması mümkün değil.

Milli Eğitim Bakanlığı Psikoloji Rehber öğretmen Metin Pişkin Eğitim